Hamur makinesi arayışı, nasıl dijital bir “soruşturmaya” dönüştü?

BİLGE CAN ÜNBAL

Google Gemini’ye 3 Ağustos 2026’da oldukça sıradan bir komut verdim: Türkiye’de satılan döküm gövdeli hamur yoğurma makinelerini karşılaştırmasını istedim.

Yanıt oluşturulurken ekranda ürünlerin teknik özellikleri yerine benimle ilgili bilgiler belirmeye başladı. Adım, yaşım, yaşadığım şehir, medeni durumum ve eşimin adı; akşamları yemek sipariş etme alışkanlığım, kedilerim için yaptığım alışverişler, kullandığım alışveriş platformları ve daha önce Gemini’ye sorduğum bazı sorular aynı metin içerisinde sıralanıyordu.

Üstelik tüm bilgiler doğruydu.

Ekranda görünen İngilizce süreç-benzeri metin “Self-correction” ifadesiyle başlıyor, ardından “Value-Driven Personalization Scope” ve “User preferences that might be relevant” ifadeleri geliyordu.

Hatta metin bu bilgileri hangilerinin hamur yoğurma makinesi tercihiyle ilgili olabileceğini de değerlendiriyordu ve kendisine “muhtemelen çok ilgili olmadığı” yanıtını veriyordu.

Sıradan bir alışveriş sorusu böylece başka bir sorunun peşine düşmeme neden oldu:

Gemini daha önce onunla paylaşmadığım hakkımdaki bilgileri nereden biliyordu ve hamur yoğurma makinesi seçerken hangi kişisel bilgimin “ilgili” olduğuna nasıl karar veriyordu?

"Bazı bilgiler e-posta bildirimlerinden"

Gemini’ye bu bilgileri nereden edindiğini sorduğumda, alışveriş ve teslimat bilgilerinden bazılarının e-postalardaki bildirimlerden geldiğini söyledi. Gemini’nin sözünü ettiği bazı alışveriş ve teslimat bilgileriyle ilişkili e-postalar gerçekten Gmail posta kutumda vardı.

Ama bu örtüşme, bilgilerin kaynağının Gmail olduğunu kanıtlamıyordu.

Yapay zekâ araştırmacısı Prof. Dr. Cem Say da tam bu noktaya dikkat çekiyor:

“Dil modelinin ‘ben şu veriyi kullandım’ demesi, dediği diğer şeyler gibi, doğru olmak zorunda değil.”

Say’a göre Google’ın tipik bir kullanıcı hakkında farklı hizmetleri üzerinden çok sayıda bilgiye sahip olması ve kullanıcının verdiği izinlerin Gemini’nin bu bilgilerin bazılarına erişimini kapsaması mümkün.

Dolayısıyla bu haber kapsamında Gemini’nin söz konusu bilgileri Gmail’den aldığı doğrulanamadı. Fakat yaşanan olay başka bir noktayı görünür hale getirdi:

Farklı zamanlarda ve farklı bağlamlarda oluşmuş kişisel bilgiler, kişiselleştirilmiş bir yanıt oluşturulurken aynı kullanıcı için bir araya gelebiliyor.

Tek bir izin neyin kapısını açıyor?

Google’ın “Personal Intelligence”, yani “Kişisel Zekâ”, özelliğini 15 Nisan 2026’da Türkiye’de kullanıma sunduğu biliniyor.

Şirket bu özelliği, Gemini’nin geçmiş konuşmalardan ve kullanıcının bağlamından yararlanmasının yanı sıra Gmail ve Google Fotoğraflar gibi bağlı uygulamalardaki bilgiler arasında bağlantı kurarak daha kişiselleştirilmiş yanıtlar verebilmesini sağlayan bir sistem olarak tanımlıyor.

Google’ın açıklamalarına göre bağlı uygulamalardan yararlanılması kullanıcının kontrolünde. Kullanıcı hangi uygulamaları Gemini’ye bağlayacağını seçebiliyor ve bu bağlantıları daha sonra değiştirebiliyor.

Bu ayrım önemli. Çünkü bir uygulamaya erişim izni vermek kullanıcı açısından tek bir düğmeyi açmak kadar basit görünebilirken, kişiselleştirme özelliği bu iznin sağladığı bilgilerin başka bilgilerle ilişkilendirilerek yanıtın oluşturulmasında kullanılabilmesini de kapsayabiliyor.

Google: Personal intelligence açıksa 'geçici bir bug' olabilir

Olayın ardından Google’a ekran görüntüleriyle birlikte dört temel soru yönelttim:

-Kişisel bilgiler hangi kaynaklardan geliyordu?

-Gmail kullanılmış mıydı?

-Bu kullanım hangi kullanıcı iznine dayanıyordu?

-Ve ekranda görünen “Self-correction”, “Value-Driven Personalization Scope” ile “User preferences that might be relevant” ifadeleri teknik olarak neydi?

Google Türkiye’nin iletişim ajansı Excel İletişim, yanıt için ek süre istedi. Daha sonra ajans temsilcisi Duygu Ülküderner, Google ile yaptıkları görüşmenin ardından şu bilgiyi iletti:

“Personal Intelligence ayarını açmış mıydınız? Eğer açtıysanız, bunun geçici bir bug olabileceği iletildi.”

Olaydan sonra hesabımı kontrol ettiğimde Gemini’nin Hafıza özelliğinin ve Gmail’i de kapsayan Google Workspace bağlantısının açık olduğunu gördüm. Ancak bu ayarların 3 Ağustos’ta da aynı durumda olup olmadığını geriye dönük olarak doğrulayamadım.

Bunu Google’a bildirerek “geçici bug” ifadesinin ne anlama geldiğini sordum:

Hata, kişisel bilgilerin bu sorgu için değerlendirilmesi miydi, yoksa bu değerlendirmeye ilişkin süreç-benzeri metnin kullanıcı ekranında görünmesi miydi?

Google’ın iletişim temsilcileri daha sonra konuyu telefonla görüşmek istedi. Ancak görüşmede de olayın teknik nedenine ilişkin kesin bir açıklama yapılmadı.

Google’ın talebi üzerine uzatılan yanıt süresinin sonunda şirket kişisel bilgilerin hangi kaynaklardan geldiğini, Gmail’in kullanılıp kullanılmadığını ve ekranda görünen metnin teknik niteliğini açıklamadı.

“Value-Driven Personalization Scope” nedir?

Ekranda görünen ifadelerden biri olan “Value-Driven Personalization Scope”un izini sürdüğümde aynı ifadeye internette Gemini’ye ait olduğu öne sürülen bazı sistem talimatı kopyalarında da rastladım.

Bu metinlerde ifade, kullanıcıya ilişkin bilgilerin belirli bir sorguda kullanılmasının yanıtı daha yararlı hale getirip getirmeyeceğini değerlendiren bir aşamayla ilişkilendiriliyor.

Söz konusu metinler Google tarafından yayımlanmış veya doğrulanmış değil. Bu nedenle benzerlik, ekranda gördüğüm metnin Gemini’nin gerçek sistem talimatları olduğunu kanıtlamıyor.

Burada doğrulanabilen nokta daha sınırlı ama önemli:

Ürün tavsiyesi sırasında ekranda görünen metin, kişisel bilgilerimin sorguyla ilgisini değerlendiriyor görünüyordu.

Kişiselleştirme de kişisel veri işleme

Avukat Büşra Marangozoğlu, Gemini’nin geçmiş konuşmalar veya erişim izni verilen uygulamalardaki bilgileri bir araya getirerek kullanıcıya özel bir cevap oluşturmasını kişisel veri işleme kapsamında değerlendiriyor.

“Kişisel veri işleme sayılır” diyen Marangozoğlu, yapay zekâ uygulamalarının kullanıcıya uygun cevap oluşturabilmek için topladığı verileri işleyebildiğine dikkat çekiyor.

Ama bu, kişiselleştirme amacıyla kişisel veri kullanılmasının tek başına hukuka aykırı olduğu anlamına gelmiyor.

Marangozoğlu, yapay zekâya soru sorarken amaç kullanıcının kendi istek ve beğenilerine uygun seçeneklere ulaşmasıysa ve gerekli veri işleme koşulları sağlanmışsa, bazı kişisel bilgilerin kullanılmasının kişiselleştirme amacıyla bağlantılı değerlendirilebileceğini söylüyor:

“Aslında yapay zekâya sormamızın amacı, gerçekten de bizim isteyebileceğimiz ve beğenebileceğimiz seçenekleri bize daraltarak sunmasıysa, o zaman zaten bilgilerimizin işlenmesine ve paylaşılmasına çoktan onay verdiğimiz diğer sitelerdeki yemek tarifi, yaş, meslek, medeni durum gibi detayları kullanarak bir çözüm üretmesini amacına uygun, sınırlı ve ölçülü buluyorum.”

Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun temel ilkeleri de kişisel verilerin belirli, açık ve meşru amaçlarla işlenmesini; işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olmasını öngörüyor.

Dolayısıyla 3 Ağustos’ta yaşananlardan hareketle tek başına bir KVKK ihlali gerçekleştiği sonucuna varmak mümkün değil.

Bunun için hangi verinin hangi kaynaktan geldiğinin, hangi hukuki sebebe dayanılarak işlendiğinin ve olay tarihinde hangi izinlerin geçerli olduğunun belirlenmesi gerekiyor. Fakat olay, hukuka uygunluk tartışmasının öncesinde kullanıcı açısından daha temel bir soruyu ortaya çıkarıyor:

Verdiğimiz iznin pratikte nelerin birbiriyle ilişkilendirilebilmesine olanak sağladığını biliyor muyuz?

Denetim kullanıcıda mı?

Google'a göre evet:

Personal Intelligence ve bağlı uygulamalar Gemini ayarlarından yönetilebiliyor. Marangozoğlu da kullanıcıların şirketlerden kişisel verilerinin işlenmesine ilişkin bilgi isteyebileceğini ve verdikleri izinleri geri çekebileceğini söylüyor.

Ancak bu denetim, bir yanıtta hangi bilgilerin bir araya geleceğini önceden görmeyi her zaman mümkün kılmıyor.

Benim durumumda bu, bir hamur yoğurma makinesi sorusu ile bir anda görünür oldu.

Bilgilerin nereden geldiği sorusu ise cevapsız.

Bilge Can Ünbal, Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde gazetecilik okudu. Antalya Ajans, Gazete 9 Eylül, İz Gazete ve Yenigün’de farklı pozisyonlarda çalıştı. Serbest gazetecilik yapıyor.