İran Şahı’nın oğlu Rıza Pehlevi ikinci kez Almanya’da: Almanya, ne yapmak istiyor?

YUNUS ÜLGER

Geçen şubat ayında Münih Güvenlik Konferansına davet edilen devrik İran Şahı’nın oğlu Rıza Pehlevi (65) ikinci kez Almanya’ya geldi. İlk ziyaretinde yine Münih’te farklı kesimlerden rejim karşıtlarından 250 bin dolayında kişinin katıldığı toplantıda da konuşan Pehlevi, bu kez beklediği ilgi ve desteği pek göremedi. Berlin’de basın toplantısı sonrasında üzerine domates sosu atıldı, ayrıca da Federal Hükümet temsilcilerinden kimse kendisiyle görüşmedi. Federal Hükümet sözcüsü Stefan Kornelius, ziyareti “özel bir ziyaret” olarak niteledi.

Ne var ki, başta Hristiyan Demokrat Birlik Partili (CDU) Federal Meclis Dışişleri Komisyonu Başkanı Armin Laschet olmak üzere diğer partilerden bazı milletvekilleri, Pehlevi ile görüştü. Laschet, Facebook sayfasında Pehlevi ile görüşmeden fotoğraflar paylaştı, kendisinin muhalefetin önemli bir temsilcisi olduğunu yazdı. İlk ziyaretinde de Pehlevi ile görüşen Laschet, Pehlevi’yi İran muhalefetinin önemli bir temsilcisi olarak görüyor. Laschet, Alman Birinci Televizyonu’nunda (ARD), Pehlevi’nin İran muhalefetinin tanınan tek yüzü olduğunu, İran’da geçiş döneminde önemli rol oynayabileceğini söyledi. Yine CDU’lu Federal Dışişleri Bakanı Johann Wadephul ise, Pehlevi’nin ziyareti ve kendisi hakkında siyasi tartışmalar olduğunu, ancak bu tartışmalara katılmanın Federal Hükümet’in görevi olmadığını söyledi. Bu durumda insan, “İran konusunda Almanya ne yapmak istiyor?” sorusunu yöneltiyor.

Pehlevi’den Alman Hükümeti’ne çok sert eleştiriler

İkinci ziyaretinde Almanya’da beklediği ilgi ve desteği göremeyen Pehlevi, Federal Hükümet’e çok sert eleştiriler yöneltti. Yarım saat kadar süren basın toplantısında, Federal Hükümet temsilcilerinin kendisiyle görüşmemesini “utanmazlık” olarak niteledi. Kendisini, “sesi kesilmişlerin sesi” olarak niteledi, Avrupa’nın İran rejimiyle diyaloğunu eleştirdi. Rejimin hiç bu kadar sallantıda olmadığını savunan Pehlevi, diyalog yoluyla bu rejimden kurtulmanın mümkün olmadığını ileri sürdü. ABD ile İsrail’in İran’a saldırısına destek veren Pehlevi, rejimin ancak güç yoluyla yıkılacağını tekrarladı, Avrupa ülkelerini İran rejimiyle diyalogu kesmeye çağırdı.

Pehlevi’nin ziyaretine partilerden eleştiriler

Pehlevi’nin ziyaretine muhalefet partilerinin yanı sıra Federal Hükümet ortağı CDU içinden de eleştiriler geldi. CDU’lu Berlin Eyaleti Adalet Bakanı Felora Badenberg, Pehlevi ailesinin otoriter bir rejimin temsilcisi olduğunu söyledi. Berlin’de yayımlanan Tagesspiegel gazetesine konuşan Badenberg, “Babası siyasi muhalifleri kovuşturdu ve öldürttü. Babasının döneminde İran’da basın özgürlüğü ve bağımsız yargı yoktu. Oğlu, babasının dönemine şimdiye kadar karşı tavır almadı, eleştiri yapmadı” dedi.

Sol Parti’nin (Die Linke) Dışpolitika Sözcüsü Cansu Özdemir, yine Tagesspiegel’e yaptığı açıklamada, Pehlevi’nin ziyaretini ve bazı milletvekillerinin kendisiyle görüşmesini, “çok sorunlu” olarak niteledi. Pehlevi’nin kendisini demokrat biri olarak sunmasının inandırıcı olmadığını savunan Özdemir, “Almanya’nın Pehlevi’ye ilgisi, İran’da farklı etnik ve dini grupları kapsayan demokratik bir rejimden yana olduğuna şüpheyle bakmamıza yol açıyor” görüşünü ifade etti.

Yeşiller’in Dışpolitika sözcüsü Luise Amtsberg ise partisinden milletvekillerinin Pehlevi ile görüşmesini savundu. Pehlevi’nin kutuplaştırıcı biri olduğunu, görüşmenin bu konuyu kendisine iletme olanağı sağlayacağını söyledi.

Pehlevi’nin ziyareti hakkında medyada yorumlar da farklı

Deutschlandfunk radyosu, Pehlevi’nin İran muhalefetinin tanınmış bir yüzü olduğunu, ancak kendisini haklı sebeplerle kabul etmeyen ülke içinde ve dışında çok sayıda İranlı olduğunu yazdı. Pehlevi’nin, babasının otoriter rejimine karşı hiç tavır almadığını, muhalefete yönelik kıyımlarını da eleştirmediğini hatırlattı.

Magdeburg’da yayımlanan Volkstimme gazetesi ise Pehlevi’nin İran için bir seçenek olamayacağını yazdı. Şah Monarşisinin yeniden canlanmasının, İran halkı için “yağmurdan kaçarken doluyu tutulmak” olacağı görüşünü ifade etti. Nürberger Nachrichten gazetesi ise, büyük laflar etmesine karşın Pehlevi’nin İran’ın geleceği için herhangi bir planının olmadığını yazdı.

Cicero ve Mediengruppe Bayern gazeteleri ise dolaylı olarak Pehlevi’nin Almanya ziyaretine destek verdi, Pehlevi ile diyalog kanallarının açık tutulması görüşünü savundu. Cicero, Pehlevi’nin içerde ve dışarda milyonlarca İranlı için “umut” olduğunu ileri sürdü.

Yunus Ülger, Ankara Üniversitesi Basın Yayın Yüksekokulu ile Almanya'da Bochum Ruhr Üniversitesi'nde gazetecilik, iletişim ve toplum bilimleri öğrenimi yaptı. Gazeteciliğe başladığı Almanya'da Hürriyet, Sabah, Köln Radyosu ile Gazete Duvar için çalıştı. Ülger'in halk ozanı Neşet Ertaş hakkında, Neşet Ertaş - Kentin Tezenesi kitabı 2021 yılında Ankara'daki Anı Yayıncılık tarafından yayımlandı.