Diyanet Vakfı Gazze’de cami açtı: Usame Bin Ladin’in yolunu açan ideologun adı camiye verildi

HALE GÖNÜLTAŞ

Küresel cihat hareketinin şekillenmesinde adı sıkça birlikte anılan iki isim: Abdullah Azzam ve Usame bin Ladin. Biri ideolojik çerçeveyi kuran, diğeri bu çerçeveyi örgütsel yapıya dönüştüren aktör olarak tanımlanıyor. Bu iki isim arasındaki tarihsel bağ, Türkiye Diyanet Vakfı’nın (TDV) Gazze’de açtığı bir camiye Abdullah Azzam ismini vermesiyle yeniden gündeme geldi.

TDV, Şubat ayında Gazze Şeridi’nde savaşın etkilediği bölgelerde yürüttüğü projeler kapsamında üç camiyi ibadete açtığını duyurdu. Haberde camilerden Abdullah Azzam ismi verildiği açıklandı. Haberde, özellikle Sabra’daki Abdullah Azzam Camii’nin açılışına din adamları, kanaat önderleri ve çok sayıda vatandaşın katıldığı bilgisi yer aldı. Abdullah Azzam ismi uluslararası radikalleşme çalışmalarında hem de iç siyasette yaşanan tartışmalarda öne çıkan bir isim.

İdeoloji Azzam’dan, yapı Bin Ladin’den

Abdullah Azzam, “küresel cihat hareketinin” doğuşuna ilişkin tartışmalarda adı en sık geçen isimlerden biri. Usame bin Ladin ise bu hareketin en görünür yüzü olarak biliniyor. Ancak uluslararası akademik çalışmalar, bu iki isim arasındaki ilişkinin modern cihatçı hareketin şekillenmesinde belirleyici olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlara göre Azzam, doğrudan kurucu olmasa da El Kaide’nin ortaya çıkmasını sağlayan ideolojik ve örgütsel zemini kuran isim.

Ladin ile Azzam’ın yolu Afganistan’da buluştu

Azzam, 1979’da Sovyetler Birliği’nin işgali sonrası Afganistan’a gitti. Afganistan’dan yapığı cihat çağrılarıyla dünyanın farklı bölgelerinden savaşçıları bölgeye çekti. Bu süreçte yolu Usame bin Ladin ile kesişti. İkili, 1980’lerin ortasında Maktab al-Khidamat adlı yapıyı kurdu. Bu yapı, Afgan cihadına katılmak isteyen yabancı savaşçıların toplanması, eğitilmesi ve finanse edilmesinde merkezi rol oynadı. Radikalleşme çalışmalarında bu yapı, “El Kaide’nin öncülü” olarak kabul ediliyor. Azzam ile Bin Ladin arasındaki ilişki, belirgin bir iş bölümüne dayanıyordu. Azzam, cihadı küresel bir yükümlülük olarak tanımlayarak ideolojik çerçeveyi” oluşturdu, militan mobilizasyonunu sağladı. Bin Ladin ise finans, lojistik ve sahadaki organizasyonu üstlendi. Bu ortaklık, ileride El Kaide’ye dönüşecek yapının temelini attı.

Ayrışma: Aynı mücadele, farklı strateji

1980’lerin sonuna gelindiğinde iki isim arasında stratejik farklılıklar belirginleşti. Azzam, cihadı daha çok savunma eksenli ve yerel işgallere odaklı bir mücadele olarak görüyordu. Merkezi ve katı bir örgüt modeline mesafeli durdu. Bin Ladin ise daha hiyerarşik bir yapı kurmayı ve mücadeleyi küresel ölçekte genişletmeyi savundu. Bu ayrışma, El Kaide’nin doğuş sürecini hızlandırdı.

El Kaide’nin ortaya çıkışı

El Kaide, 1988 yılında kuruldu. Azzam doğrudan kurucular arasında yer almasa da örgütün kadroları büyük ölçüde onun kurduğu ağlardan geldi. Altyapı, Azzam–Bin Ladin ortaklığından doğdu İdeoloji, büyük ölçüde Azzam’ın görüşlerine dayandı. Bu nedenle birçok uluslararası raporda, El Kaide’nin “Azzam’ın kurduğu sistemin içinden çıktığı” değerlendirmesi yapılıyor. Azzam, küresel cihat fikrini sistemleştiren isim olarak anılırken; Bin Ladin, bu yapıyı merkezi bir örgüte dönüştüren aktör olarak gösteriliyor.Azzam, 1989’da Pakistan’ın Peşaver kentinde düzenlenen bir suikastta öldürüldü. Bu suikast, El Kaide’nin yönünü etkileyen kritik bir dönemeç oldu. Azzam’ın ölümünün ardından örgüt içinde Usame bin Ladin daha belirleyici hale geldi ve El Kaide daha radikal ve küresel bir strateji izlemeye başladı.

Abdullah Azzam ismi Türkiye siyasetinde de uzun süredir tartışılıyor

2017 yılında AKP(li Belediyesi’nin Dudullu bölgesindeki bir caddeye Azzam’ın adını vermesi, kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Tartışma kısa sürede büyüyerek Ankara’nın gündemine taşındı. CHP İstanbul Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, konuyu Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne taşıdı. Dönemin Başbakanı Binali Yıldırım’ın yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesinde: “Türkiye’nin terör örgütü olarak tanıdığı El Kaide’nin kurucularından birinin adının bir caddeye verilmesi hakkında işlem yapılacak mı?” diye sordu.