İran savaşı sürüyor, belirsizlik artıyor: Piyasalarda ne oldu, neler bekleniyor?

İBRAHİM EKİNCİ

İran saldırısında, savaşın bitişi ile ilgili tahminler ötelendi. Herkesin sorduğu ama cevabını kimsenin bilmediği soru şu: Savaş ne kadar sürecek? Başka ülkeler de savaşa sürüklenebilir mi? Belirsizlik had safhada. Ekonomiler, görülmemiş ölçüde kaotik bir ortam içinde yön arıyor.

Podcasti dinlemek için tıklayınız

Savaşın şimdiye kadarki ekonomik etkileri şöyle:

• Hürmüz Boğazı ABD – İsrail bağlantılı gemilere kapalı. Katar LNG üretim ve ihracatını durdurdu. Katar Enerji Bakanı’nın savaş uzun sürerse petrolün 150 dolara çıkaracağını açıklaması cuma günü piyasalarda düşüşlere yol açtı. Brent petrol fiyatı varil başına 94 doları geçerken, doğalgaz piyasasında da yükseliş devam ediyor.
• Enerji fiyatlarındaki yükselişin yarattığı enflasyon riskiyle birlikte, Fed başta olmak üzere önde gelen merkez bankalarının faiz indirim beklentileri de rafa kalkmış görünüyor.

• Sigorta şirketleri petrol tankerlerini sigortalamadan çekildi. Navlunlar fırladı. Tedarik zincirinde kopuşlar var.
• Türkiye, gazın yüzde 92’sini, petrolün yüzde 98’ini ithal ediyor. Henüz tedarik sorunu yaşamıyor ancak fiyat yükselişlerinden derin etkileniyor. Bu gelişme döviz ihtiyacı, kur artışı, cari açık, enflasyon artışı olarak çalışacak. Global ekonomide de yeni bir enflasyon dalgası ve büyüme kaybı tahminleri de var.
• Savaş, gübreden tahıla, şekerden pirince kadar kritik ürünlerde sevkiyatları yavaşlatıyor. Tarım piyasaları, pandemi sonrası en ciddi arz testiyle karşı karşıya. Türkiye üre ithalatında gümrükleri sıfırladı.
• Küresel havacılık sektörü derin etkilendi. 28 Şubat’tan bu yana 10 binden fazla uçuş iptal edildi.
• Yatırımcılar güvenli limanlara yöneldi. Burada oluşan kar fırsatları oynak bir piyasa görünümü yaratıyor.

Piyasalar

BORSA: BIST 100 endeksi, en düşük 12.746,23 puanı ve en yüksek 13.456,56 puanı gördükten sonra haftayı, önceki hafta kapanışının yüzde 6,74 altında 12.792,81 puandan tamamladı.

Ne olur? Savaş belirsizliği yanı sıra, MB’nin faiz indirimi yapmayacağı beklentisi borsayı baskılıyor. Yabancı satıştaydı. Bu hafta da benzer bir eğilimde olması bekleniyor. Savunma ve enerji şirketi hisseleri olumlu ayrışabilir, ama borsanın genelinde savaş baskısının sürmesi beklenir. Artan güvenli liman talebi de borsadan çıkışları teşvik edebilir. Destek 12.700’de, direnç 13.000’de.

ALTIN: Kapalıçarşı'da işlem gören 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı bu hafta yüzde 2,46 düşüşle 7 bin 202 liraya, cumhuriyet altınının satış fiyatı da yüzde 2,45 azalışla 48 bin 503 liraya indi. Geçen hafta sonu 12 bin 368 lira olan çeyrek altının satış fiyatı yüzde 2,46 azalarak 12 bin 63 liraya düştü. Ons altın %2,44 değer kaybetti. Haftanın son işlem günü ABD tarım dışı istihdam verisinin etkisiyle tekrar yükselişe geçti. Cumartesi itibarıyla 5.153 dolardaydı.

Ne olur? Konjonktür altını destekliyor. Bununla birlikte, sert yükselişler kâr realizasyonları ile kesilebiliyor. Dünya Altın Konseyi'nin aylık raporuna göre, doların zayıflaması, yüksek politika ve jeopolitik belirsizlikler ile sermaye akışlarındaki dalgalanma altın fiyatlarını destekleyen unsurlar arasında bulunuyor. Ayrıca merkez bankalarının altın rezervlerini çeşitlendirmeye devam etmesi piyasaya ek destek sağlıyor. Ancak yüksek fiyat seviyeleri bazı yatırımcılar için endişe kaynağı olmaya devam ederken, Avrupa ve Japonya'daki olası güçlü ekonomik büyüme bu bölgelerdeki altın talebini görece azaltabilir. Tarihsel verilerin, altının jeopolitik gerilimlerin arttığı dönemlerin üçte ikisinde olumlu tepki verdiğini hatırlatan rapor, mevcut çatışmanın etkisiyle dolarda yaşanan toparlanmanın kısa ömürlü olması ve düşüş trendinin sürmesi halinde altın fiyatlarının desteklenmeye devam edeceğini öngördü.

DÖVİZ: Bu hafta ABD doları yüzde 0,23 artarak 44,0620 lira, avro yüzde 1,75 düşerek 50,9710 lira oldu.

Ne olur? Küresel konjonktür doları da destekliyor. Normal zamanlarda yatırımcı kuru izlemekle birlikte, sert konjonktür değişmelerinde liman özelliği de kısmen çalışıyor. Bu son savaş döneminde MB, piyasada teyakkuzda olmakla birlikte aşırı bir baskılamaya yönelmedi. Vadeli döviz satışı gibi önlemler de etkili oldu. JPMorgan Varlık Yönetimi Gelişen Piyasa Stratejisi Başkanı Nick Eisinger, mevcut politikanın kısa vadede sürdürülebilir olduğunu söyledi. Eisinger, Türkiye’nin müdahale için yeterli rezervi bulunduğunu ancak bunun büyük ölçüde İran’daki çatışmanın süresine bağlı olduğunu ifade etti. Bu hafta başlayacak İBB duruşmalarının da havaya olumsuz katkı yapması beklenebilir.

FAİZ: 3 ay vadeli TL mevduatın bileşik faizi 44,80’den 44,38’e geriledi. Bankalarda basit faiz yüzde 35 etrafında. Kredi faizlerinde yatay seyir izleniyor. İhtiyaç kredisi faizleri yüzde 47,3 ile en yüksek seviyede kalırken, ticari kredi faizi yüzde 38,5, 1–3 ay vadeli TL mevduat faizi ise ortalama yüzde 37,5 olarak kaydedildi.

Ne olur? 12 Mart’ta PPK toplantısı var. Beklenti faiz indirimi olmayacağı, pas geçileceği yönünde. MB piyasayı politika faizinden 300 baz puan daha yüksek bir faizle fonlayarak, dolaylı bir faiz artışı yaptı. Bütün bunlara göre faizlerde gevşeme eğilimi bir süre yavaşlayabilir, hatta MB’nin sıkılaştırma önlemlerine ayak uydurarak artışa da geçebilir. Faiz seviyeleri bu devrede enflasyonla zor başa çıkabiliyor.

YATIRIM FONLARI: Yatırım fonları bu hafta yüzde 1,22, emeklilik fonları yüzde 1,52 değer kaybetti. Kategorilerine göre bakıldığında, yatırım fonları arasında en çok kazandıranlar yüzde 0,65 ile "Para Piyasası" fonları oldu.

BİTCOİN 70 BİNDEN DÖNDÜ

Perşembe günü Bitcoin, 72.000 doların üzerinde kalarak dört haftanın en yüksek seviyesine yakın işlem gördü. Ancak cuma günü 68.472 dolara geriledi. Mart ayı itibarıyla, ABD Bitcoin ETF'lerine neredeyse 700 milyon dolar giriş olmuş, bu da devam eden jeopolitik ve makroekonomik risklere rağmen dijital varlıklara olan yeniden artan ilginin devam ettiğine işaret ediyordu.

Piyasa haberleri

SAVAŞ SONRASI BİRÇOK ÖNLEM ALINDI

İran savaşı sonrası ekonomi yönetimi, para ve sermaye piyasalarında oynaklığı sınırlamak ve TL’yi desteklemek için bir dizi karar açıkladı.

• TCMB; likidite senedi ihracı, TL uzlaşmalı döviz vadeli döviz satımı, depo ve DİBS geri alımına devam etti.
• Politika faizi olan %37'den fonlama durduruldu. Gecelik borçlanma faizini 300 baz puan yükselterek yüzde 40’a çekti.
• Kuru baskılamak 6 milyar dolar döviz sattı
• Akaryakıt zamlarında eşel mobil sistemine dönüldü.
• Türkiye Varlık Fonu da Ziraat Yatırım üzerinden borsada alım tarafında durarak düşüşü sınılmaya çalıştı.

SAVAŞ ETKİSİ RAKAMLARA YANSIDI

İran’a saldırının başlamasından hemen sonra, Türkiye’nin 5 yıllık iflas risk primi CDS 251 baz puana geldi.

• TL varlıklarda satışlar oldu. Yabancılar devlet tahvilleri, Eurobondlar ve hisse senedi piyasasında hızlı bir çıkışa yöneldi.
• 2 yıl vadeli gösterge tahvilde faiz yüzde 37,60 ile bu yılın en yüksek seviyesine çıktı.
• 5 yıl vadeli gösterge tahvil faizi yüzde 34,27 ile 24 Aralık 2025'ten bu yana en yüksek seviyesini gördü.
• 10 yıl vadeli gösterge tahvilde faiz ise yüzde 34,41'e çıkarak 1 Aralık 2025'ten bu yana en yüksek seviyesine geldi.

ŞİRKETLERDEN 9 HAFTANIN EN HIZLI DOLAR ALIMI

Savaş öncesi gerilimin yaşandığı geçen hafta, tüzel kişilerin dolar cinsi yabancı para mevduatında yükseliş yaşandı. Tüzel kişilerin 1,16 milyar dolar artan dolar cinsi mevduatı 26 Aralık 2025 sonrası en hızlı yükselişine imza attı. Merkez Bankası verilerine göre 27 Şubat ile biten hafta itibarıyla tüzel kişilerin döviz mevduatı parite etkisinden arındırılmış olarak 1 milyar 293,9 milyon dolar arttı, bu miktarın 1 milyar 160,4 milyon doları dolar mevduatının artışından kaynaklandı.

ENERJİ FİYATLARI, CARİ AÇIĞI 50 MİLYAR DOLARA TAŞIYABİLİR

ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları sonrası enerji fiyatlarında yaşanan yükselişin en büyük etkisinin cari açıkta görüleceği belirtiliyor. QNB ekonomistlerinin analizinde, enflasyonist etkinin “eşel mobil” sistemiyle büyük ölçüde karşılanabileceği belirtilirken, cari açığın 50 milyar dolar düzeyine kadar yükselebileceği hesaplandı.

PETROL RİSKİ ENFLASYON KORKUSU YARATIYOR

Türkiye, enerji fiyatlarından en çok etkilenecek ülkeler arasında. Analizlere göre petrol fiyatlarındaki yüzde 10’luk artış, Türkiye TÜFE’de 1 puanlık yükselişe karşılık geliyor. Ortalamalarda 10 dolarlık yüksek fiyat cari açığa 3 – 4 milyar dolar olumsuz etki yapıyor. Petrolü 87 dolar, LNG’yi 52 Euro düzeyinde alan Akbank analistlerine göre bu seviyelerin enflasyona etkisi 4,1 – 4,4 puan olabilir. Eşel mobil bu etkiyi 1,6 – 2,2 puana düşürebilir.

PPF’LERDEN 2 GÜNDE 300 MİLYAR TL ÇIKTI

Ortadoğu’daki savaş nedeniyle artan belirsizlikler ve azalan risk iştahı Hazine tahvillerinde sert satış getirirken, tahvil ilişkili varlıklarda da benzer eğilime yol açtı. Portföyünde yüzde 10 devlet tahvili bulundurma zorunluluğu getirilen para piyasası fonlarından (PPF) iki işlem günündeki çıkış 300 milyar lira seviyesini aştı. (EKONOMİ GAZETESİ)

TÜFE % 8’E GELDİ, FAİZDE İNDİRİM BEKLENTİSİ AZALDI

TÜİK, tüketici fiyatlarının şubat ayında yüzde 2,96 arttığını açıkladı. İki aylık enflasyon yüzde 7,95’e ulaşırken, yıllık enflasyon yeniden artışa geçti ve yüzde 31,53’e yükseldi. Şubatta gıda fiyatlarındaki yüzde 6,89’luk artış dikkat çekti. Ekonomistler, TCMB’nin 12 Mart’taki PPK toplantısından faiz indirim kararı çıkmasının beklenmediğini belirtiyor.

YABANCILAR, PPK’NIN PAS GEÇMESİNİ BEKLİYOR

Uluslararası yatırım bankaları Merkez Bankası’nın 12 Mart toplantısına yönelik beklentilerinde revizyona gitti. ING Global pas geçilmesini bekliyor. JP Morgan Mart'ta faiz indirimi beklemediğini kaydetti. BBVA analistleri de jeopolitik gerginliklerde ciddi bir azalma olmazsa, faiz indirim olasılığının zayıf göründüğünü belirtti.

KRİPTO VARLIKLARA VERGİ KOMİSYONDA GÖRÜŞÜLECEK

Kripto varlıklara on binde 3 oranında işlem vergisi ile yüzde 10 stopaj olmak üzere ‘çifte vergilendirme’ getiren düzenlemenin de yer aldığı ekonomiye ilişkin düzenlemelerin yer aldığı yasa teklifi bugün TBMM Plan Bütçe Komisyonu'nda görüşülecek.

TCMB REZERVLERİ 210 MİLYAR DOLARDA

Merkez Bankası haftalık verileri geçen hafta rezervlerde yükselişin sürdüğünü gösterdi. Verilere göre 27 Şubat ile biten haftada toplam rezervler 20 Şubat haftasındaki 206.1 milyar dolardan 210.3 milyar dolara yükseldi. Net uluslararası rezervler ise 2.6 milyar dolar artışla 89.2 milyar dolardan 91.8 milyar dolara çıktı. Swap hariç net rezervlerde de yükseliş yaşandı. Aynı hafta swap hariç net rezervler 78.8 milyar dolar.

Bu haftanın ekonomi takvimi

Önümüzdeki hafta piyasa gelişmelere etki etmesi muhtemel takvim şöyle:

TCMB – PPK toplantısı

Finansal yatırım araçlarının getiri oranları

MY Borç istatistikleri

Türkiye ödemeler dengesi verileri

Türkiye sanayi üretim rakamları

Türkiye perakende satışlar verisi

Almanya fabrika siparişleri ve sanayi üretim rakamları, Almanya TÜFE

ABD tüketici enflasyonu ve çekirdek enflasyon rakamları

AB TÜFE rakamları

OPEC aylık rapor

İbrahim Ekinci, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü mezunudur. Basında çalışmaya, 1990 yılında başladı. Dünya Gazetesi, Yeni Yüzyıl, Star gazetelerinde ekonomi muhabirliği yaptı. Power Dergisi’nde genel yayın müdür yardımcılığı yaptı. 2000 yılında Milliyet Gazetesi’nde çalışmaya başladı. Ekonomi Servisi’nde 5 yıl editörlük, şef yardımcılığı, 5 yıl süreyle de servis şefi yöneticiliği yaptı. 2010 yılında tekrar Dünya Gazetesi’ne dönerek 10 yıl süreyle yazıişleri müdürü ve genel yayın müdür yardımcısı olarak çalıştı. Halen Ekonomi Gazetesi ve Kısa Dalga’ya haber ve yazılar yazıyor.