Çare 'hibrit zeka' - Çin'in 'yağ hapishaneleri'

Kısa Dalga - Orta Doğu'da savaş belirsizliği sürerken Amerika, Beyaz Saray'da gerçekleşen silahlı saldırıyı konuşuyor, komplo teorileri havada uçuşuyor. Avrupa'dan iki önemli karar, çete operasyonları, uzmanların hibrit zeka önerisi ve esrarla yakalanan keşişler. Hazırsanız dünya turumuza başlayalım.

Bir saldırı, onlarca komplo teorisi

ABD’de 25 Nisan'da Donald Trump'ın da katıldığı Beyaz Saray Muhabirleri Derneği Yemeği'nde gerçekleşen silahlı saldırı hem güvenlik tartışması yarattı hem de komplo teorilerini gündeme getirdi.

Saldırgan kim?

Şüpheli Cole Tomas Allen, başkana suikast girişiminde bulunmakla resmi olarak suçlandı. Allen henüz savunma yapmadı. ABD basınına yansıyan haberlere göre ilginç bir profil ortaya çıkıyor. Allen’ın mühendislik eğitimi aldığı, bilgisayar bilimi alanında yüksek lisans ve öğretmenlik yaptığı, oyun geliştirme gibi işlerle ilgilendiği ifade ediliyor. Allen, saldırıdan kısa süre önce ailesine gönderdiği uzun bir metinde kendisini “dost canlısı federal suikastçı” olarak tanımladığı söyleniyor.

Trump'ın tavrı

Olayın hemen ardından Trump kameraların karşısına çıktı. Son derece sakindi, “Gösteri devam etsin” dedi. Trump, sonraki açıklamalarında saldırıyı bireysel bir eylem olarak nitelendirdi ve topluma birlik çağrısı yaptı. ABD kamuoyunda en çok tartışılan konulardan biri, Trump’ın bu tür krizleri nasıl yönettiği oldu. Deutsche Welle'de yayımlanan bir analizlere göre, Trump kriz anlarında hızlı şekilde kamuoyu önüne çıkarak hikayeyi doğrudan kontrol etmeye çalışıyor. Siyaset bilimciler Trump’ın kendisini “tehlike karşısında güçlü lider” olarak konumlandırdığını söylüyor.

Komplo teorileri

Olayın ardından sosyal medyada ve bazı siyasi çevrelerde çeşitli iddialar ve komplo teorileri de gündeme geldi.

Öne çıkan söylemlerden ilki, “sahte bayrak” iddiası. Bazı kullanıcılar, saldırının güvenlik yasalarını sertleştirmek ya da gündemi yönlendirmek amacıyla kurgulanmış olabileceğini öne sürdü. Ancak bu iddia için herhangi bir kanıt sunulmuş değil.

Bazıları Trump yönetimini, "Beyaz Saray balo salonu projesine" destek toplamak için saldırıyı kasten düzenlemekle suçladı.

Bir diğer görüş ise olayın siyasi manipülasyon amacı taşıdığı yönünde. Buna göre saldırı gerçek olsa bile ayrıntılar Trump lehine abartılmış olabilir. Yetkililer ise soruşturmanın sürdüğünü ve bilgilerin kademeli olarak paylaşılacağını belirtiyor.

Jimmy Kimmel nasıl hedef oldu?

Olay bir şekilde ABC televizyonuna lisans incelemesine uzandı. Komedyen Jimmy Kimmel, 23 Nisan'da, First Lady Melania Trump hakkında "bir dul kadının parıltısı" ifadesini kullandı. Trump çifti, televizyon kanalı ABC'yi Kimmel'ı işten çıkarmaya çağırdı.

Beyaz Saray'daki silahlı saldırıdan sonra bu olay tekrar gündem oldu. Trump çifti, Kimmel'ın "suikast çağrısında bulunduğunu" iddia etti Kimmel ise bu sözleri ile ikili arasındaki yaş farkına vurgu yaptığını söyledi. Radyo ve televizyon yayınlarını denetleyen Federal İletişim Kurulu ABC kanalının lisansını gözden geçirme kararı aldı. (DW Türkçe)

86 - 47: Tehdit mi mesaj mı?

Tüm bu gelişmelerin ortasında, ABD’de yeni bir siyasi gerilim daha gündeme geldi. ABD medyasının aktardığı bilgilere göre, eski FBI Direktörü James Comey hakkında sosyal medyada paylaştığı bir görsel nedeniyle ikinci kez “ABD Başkanı’na tehdit” suçlaması yöneltildi. Eski FBI Direktörü 2025 yılında deniz kabuklarıyla “86 47” yazılı bir fotoğraf paylaşmıştı. Peki bu neden tehdit olarak algılandı? Amerikan argosunda "86" ifadesi, birini veya bir şeyi "ortadan kaldırmak" anlamlarına geliyor. "47"nin ise Trump'ın 47. ABD başkanı olduğuna gönderme olduğu düşünülüyor. Comey ise bu paylaşımın siyasi bir mesaj olduğunu söyleyip tehdit iddiasını reddetmişti. Ve yeni gelişme olarak Federal büyük jüri, Comey’i resmen tehditle suçladı.

Palantir'de iç muhasebe

Amerika'da veri analitiği, istihbarat ve savunma alanlarında uzmanlaşmış bir yazılım şirketi olan Palantir'de etik tartışması yapılıyor. Şirketteki iç huzursuzluk, Trump'ın göç politikaları ve askeri operasyonlarla kurulan ilişkiler nedeniyle derinleşti.

Çalışanlar şirketin Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Birimi (ICE) ile ilişkisinin kapsamına dair şeffaflık istiyor. ABD'nin İran'daki olası bir saldırısında Palantir teknolojilerinin kullanılmış olabileceği iddiaları ve bir okulun vurulması çalışanlar arasında büyük infial yarattı. Şirket içinde yayımlanan ve devlet-teknoloji ilişkisini savunan manifesto ise dışarıdan "faşist" olarak nitelendirildi. Yönetim ise "şirket içinde farklı görüşlerin olmasının doğal olduğunu savunuyor. CEO Alex Karp'ın devlet projelerine devam konusunda kararlı olduğu belirtiliyor. (Çağla Üren - Euronews)

Savaş eğitimi vurdu

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, ülkedeki çocuk ve gençlerin eğitim hayatını ve geleceğini geri dönülmez şekilde etkiliyor. İran Eğitim Bakanlığı, ikinci bir duyuruya kadar yüz yüze eğitimi tüm okul türleri ve sınıf seviyeleri için askıya aldı.

17 eyalette 640'tan fazla okul hasar gördü. Yaklaşık 250'si kapsamlı onarım gerektiriyor.

Eğitim şimdilik ulusal intranet ve devlet televizyonundaki "Iran TV School" programı üzerinden sürdürülmeye çalışılıyor. Ancak bu düzenleme beraberinde ciddi bir eşitsizlik getiriyor: Bilgisayarı ya da akıllı telefonu olmayan öğrenciler sisteme hiç erişemiyor. Savaşla birlikte derinleşen işsizlik ve enflasyon, cihaz bağış kampanyalarını da olumsuz etkiliyor. (DW Türkçe)

Avrupa'nın 'yeni nesil' çetelerine büyük operasyon

Avrupa Birliği polis teşkilatı Europol, suç faaliyetlerine karşı kurulan uluslararası görev gücünün bir yılda 280 kişiyi tutukladığını açıkladı.

Resmi açıklamadaki suç tanımı Türkiye'deki yeni nesil çeteleri hatırlattı. Açıklamaya göre göre suç örgütleri, sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden özellikle gençleri para karşılığı şiddet eylemlerine dahil ediyor. Europol, bu modelin “hizmet olarak sunulan şiddet” haline geldiğini vurguluyor.

Nisan 2025’te başlatılan operasyon, 11 Avrupa ülkesinin katılımıyla yürütülüyor. İlk 12 ayda bu suç modeliyle bağlantılı 1400’den fazla kişi tespit edildi. Görev gücünde Belçika, Danimarka, Fransa, Finlandiya, Almanya, İzlanda, Hollanda, Norveç, İspanya, İsveç ve İngiltere var.

Kim Ju Ae halef mi?

Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’un kızı Kim Ju Ae, Kuzey Kore devlet medyasında giderek daha sık ve daha görünür hale geliyor.

BBC'nin analizine göre Ju Ae’nin askerî törenlerde, füze testlerinde ve liderle birlikte ön planda yer alması, onun gelecekteki olası halef olarak hazırlandığı yorumlarını güçlendiriyor.

Uzmanlar, Ju Ae’nin kıyafetleri ve protokoldeki konumuyla halktan belirgin şekilde ayrıştığını, bunun da lider ailesi imajını güçlendirme” amacı taşıdığını söylüyor. Ju Ae’nin artan görünürlüğü, kesin bir haleflik ilanı olmasa da olası bir liderlik hazırlığı olarak değerlendiriliyor.

'Rıza yoksa tecavüzdür' ilkesi yasalara girecek mi?

Avrupa Parlamentosu, AB genelinde tecavüzün ortak bir tanımının yapılması için önemli bir kararı kabul etti. Kararda, rıza olmaksızın gerçekleştirilen her türlü cinsel eylemin tecavüz olarak kabul edilmesi gerektiği belirtiliyor. Şöyle deniyor: "Sessiz kalmak, sözlü veya fiziksel direnç göstermemek veya 'hayır' dememiş olmak rıza olarak yorumlanamaz." Gözler Avrupa Komisyonu’nda. Komisyonun hazırlayacağı yasal düzenlemenin üye ülkeler tarafından onaylanması gerekiyor. Üye ülkeler arasındaki hukuk ve egemenlik tartışmaları nedeniyle bu hedefe ulaşmanın kolay olmayacağı değerlendiriliyor.

Köpek ve kedilerin refahı için...

Avrupa Parlamentosu, AB genelinde kedi ve köpeklerin refahına yönelik ilk kapsamlı düzenlemeyi kabul etti. Strazburg’daki oylamada düzenleme 558 “evet” oyuyla geçti. AB’deki tüm kedi ve köpekler için mikroçip ve ulusal veri tabanına kayıt zorunlu olacak. Akraba çiftleştirmeleri ve hayvan sağlığını riske atan aşırı fiziksel özelliklere yönelik üretim yasaklandı. Gösteri ve yarışmalar için hayvanlara zarar veren uygulamalar da kapsam dışı bırakıldı. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için AB Konseyi onayı gerekiyor.

Uzmanlara göre en iyisi 'hibrit zeka'

Yapay zekanın öğrenme üzerindeki etkisi tartışma tartışılırken ilginç bir araştırma gündeme geldi. MIT araştırmacısı Nataliya Kosmyna, öğrenciler üzerinde yaptığı çalışmada ChatGPT kullanan grupta beyin aktivitesinin %55’e kadar azaldığını ve bu öğrencilerin yazdıklarıyla bağ kurmakta zorlandığını tespit etti.

Dört ay sonraki takipte ise bu grubun, yapay zeka desteği olmadan çalışırken daha zayıf sinirsel bağlantılar sergilediği görüldü.

Uzmanlara göre çözüm hibrit zekada. Yani önce konuyu bağımsız öğrenmek, ardından yapay zekayı eleştirel bir araç olarak kullanmak gerek. (BBC Türkçe)

Bir dijital felaket hikayesi

Yapay zeka demişken geçen hafta gündeme gelen bir haberi aktaralım. Anthropic’in Claude Opus modeliyle çalışan bir yapay zekâ ajanı, araç kiralama yazılımı geliştiren bir şirketin tüm veritabanını 9 saniyede sildi. Şirket 30 saatten uzun kesinti yaşadı. Veriler geri yüklendi ancak bu olay, yapay zekâ ajanlarının kritik sistemlerde yaratabileceği riskleri yeniden gündeme taşıdı.

KISA KISA

???? Sri Lanka, esrarla yakalanan keşişleri konuşuyor. Tayland’dan dönen 22 Budist keşişin bavulunda okul malzemeleri ve şekerlemelerin arasına gizlenmiş 110 kilo esrar bulundu. Keşişler gözaltına alındı. BBC’nin aktardığına göre polis, keşişlerin taşıdıkları paketlerin içinde ne olduğunu bilmeyebilecekleri ihtimali üzerinde duruyor. (Görsel temsili)

???? Avrupa Birliği (AB), Instagram ve Facebook'u 13 yaş altı çocukların hizmetlere erişimini önlemede yetersiz kalmakla suçladı. 13 yaş altındaki çocukların sahte doğum tarihi girerek platformlara erişebildiği, bilgileri doğrulayacak etkili bir sistemin bulunmadığı vurgulandı. Ön bulguların teyit edilmesi halinde Meta'ya küresel cirosunun yüzde 6'sına kadar para cezası kesilebilir. İhlal tekrar ederse şirketin AB'deki faaliyetleri tamamen durdurulacak.

???? Amsterdam Üniversites, "sinkrotron radyasyonu" adı verilen aşırı yüksek çözünürlüklü röntgen yöntemiyle klitorisin sinir yapısını ilk kez üç boyutlu olarak haritalandırdı. Bulgular, klitorisin en önemli duyusal sinirinin uçlara doğru incelmek yerine yelpazeye benzer biçimde genişlediğini ve dallarının venüs tepesine kadar uzandığını ortaya koydu. (DW Türkçe)

???? Tüm dünyada kilo verme akımları sürerken Çin’de son yıllarda yaygınlaşan “kilo verme kampları” tartışma yarattı. “Yağ hapishanesi” olarak anılan bazı kamplarda katılımcılar sıkı diyet ve yoğun egzersize tabi tutuluyor. Katılımcılar kamptan çıktıktan sonra zayıfladıklarını söyleseler de uzmanlar, hızlı kilo kaybının kas kaybına yol açabileceği ve yeme bozukluğu yaratabileceği uyarısında bulunuyor. (BBC Türkçe)

???? Everest Dağı’na tırmanmak isteyen dağcılar bu yıl doğal bir engelle karşılaştı. “Serak” olarak adlandırılan dev bir buz kütlesi, Ana Kamp ile üst kamplar arasındaki geçişi durdurdu. Nepal Turizm Genel Müdürü Ram Krishna Lamichhane, bazı risklerin sürdüğünü ancak en uygun rotanın belirlendiğini açıkladı.

???? İspanya Başbakanı Pedro Sánchez’in yaklaşık 500 bin düzensiz göçmene yasal statü verilmesini öngören planı Avrupa’da tartışma yarattı. Fransa’da aşırı sağcı siyasetçi Jordan Bardella, göçmenlerin Fransa’ya serbestçe gidip yerleşebileceğini ve sosyal haklardan yararlanabileceğini öne sürdü. Uzmanlara göre bu iddia doğru değil.

Yasal statü kazanan kişiler diğer Avrupa ülkelerine sadece 180 gün içinde en fazla 90 gün süreyle seyahat edebiliyor. Başka bir AB ülkesine yerleşim ya da uzun süreli kalış hakkı yok. Sosyal haklara erişim de sınırlı.

???? İspanya aşırı sıcak hava dalgalarıyla mücadele ederken, hizmet sektörü sendikaları da çalışanlar için koruma tedbirlerinin artırılmasını istedi. 40 derece ve üzerini sıcakta dış mekan hizmeti askıya alınabilir.