Meksika çıkmazı - 'Ateş Atı Yılı' - Savaşın Eşiğinde Dünya

Yeni haftaya girerken dünya gündemi hem jeopolitik hem de toplumsal başlıklarda sert bir eşikte duruyor. Donald Trump’ın İran’a verdiği süre, Washington–Tahran hattında tansiyonu yeniden yükseltirken; Meksika'da uyuşturucu karteliyle ordu arasında büyük çatışma çıktı. Avrupa ile ABD arasında göç ve egemenlik tartışmaları derinleşiyor. Teknoloji devlerine milyarlık cezalar kesiliyor, iklim krizi yalnızca doğayı değil kültürleri de tehdit ediyor.

Hazırsanız, dünya turumuza başlıyoruz.

Meksika çıkmazı

Yeni haftanın sıcak gelişmesi Meksika'dan geldi. Ülkenin federal güvenlik güçleri Jalisco Yeni Nesil Karteli’nin (CJNG) elebaşı ve ülkenin en çok aranan uyuşturucu baronlarından "El Mencho" lakaplı Nemesio Oseguera Cervantes’i öldürdü.

El Mencho’nun öldürüldüğü haberinin ardından sokaklar karıştı.Araçlar ateşe verildi, bazı işyerleri yakıldı, yollar kapatıldı.

“El Mencho” dünyanın en çok aranan uyuşturucu kartel liderlerinden biriydi. Hakkındaki fiziksel bilgiler sınırlıydı; fotoğrafları yıllarca eski arşiv karelerinden ibaret kaldı. Onu yakalamak için ABD Dışişleri Bakanlığı 15 milyon dolara kadar ödül vadediyordu.

El Mencho, 1980’lerin “klasik kartel baronları”ndan farklıydı. Merkezi ama esnek bir yapı kurdu. Küçük hücrelere dayalı, hızlı hareket eden silahlı bir sistem oluşturdu. Devletle açık çatışmaktan çekinmeyen bir strateji benimsedi.

ABD - İran gerilimi

• ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer programı konusunda anlaşma için “en fazla 10-15 günü” olduğunu söyleyerek baskıyı artırdı.
• The Wall Street Journal’ın haberine göre Washington, belirli askeri ya da hükümet hedeflerine yönelik sınırlı bir saldırı seçeneğini de değerlendiriyor.
• Bu süreçte ABD, bölgedeki askeri varlığını güçlendirdi; USS Abraham Lincoln İran sularına yakın konuşlanırken, USS Gerald R. Ford Akdeniz’e ulaştı ve olası operasyonlara destek için doğuya ilerliyor.
• İran’ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi ve Büyükelçisi Emir Said İravani, ülkesinin gerilim ve savaş arayışında olmadığını, ancak askeri saldırıya maruz kalması halinde ise kararlı ve orantılı şekilde karşılık vereceğini belirtti.
• Tahran ABD’nin uranyum zenginleştirmenin durdurulması ve balistik füze kapasitesinin sınırlandırılması gibi taleplerini reddediyor. Ancak yaptırımların ağırlaştırdığı ekonomik baskı ve iç siyasi kırılganlık, olası bir askeri çatışmanın sonuçlarını daha da belirsiz hale getiriyor. Washington açısından da geniş çaplı bir savaşın bölgesel istikrarsızlığı artırma ve öngörülemeyen sonuçlar doğurma riski bulunuyor.
• İran Dışişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği üyesi ülkelerin Hava ve Deniz Kuvvetlerinin terör örgütü ilan edildiğini açıkladı. Kararın, AB’nin İran Devrim Muhafızları Ordusu’nu terör listesine almasına karşılık mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde verildiği bildirildi.

ABD ve AB arasında erimeyen buzlar

ABD’nin AB Büyükelçisi Andrew Puzder, Euronews’e verdiği röportajda Trump yönetiminin Avrupa’yı “erteleme düğmesine basmayı bırakıp uyanmaya” zorladığını söyledi. Puzder, son on yıldaki düzensiz göç akınlarının Avrupa’da siyasi ve toplumsal gerilim yarattığını, ABD’nin yaklaşımının ise bu tartışmayı daha açık hale getirdiğini ifade etti.

Bu açıklamalar, hassas olan AB–ABD ilişkilerindeki görüş ayrılıklarını da yeniden gündeme taşıdı. Göç, iklim politikaları ve ekonomik büyüme başlıklarında Washington’un Avrupa’ya yönelik eleştirileri sürerken, Rubio’nun Trump’a yakınlığıyla bilinen Slovakya ve Macaristan temasları –özellikle Macaristan Başbakanı Viktor Orban ile görüşmesi– ABD’nin Avrupa siyasetinde taraf tuttuğu yönünde kaygılara yol açtı. Puzder bu eleştirileri reddetse de, transatlantik hatta “uyum” çağrıları ile egemenlik ve iç işlerine müdahale tartışmaları arasındaki gerilim varlığını koruyor.

Böyle bir dönemde Kanada Maliye Bakanı François-Philippe Champagne, Brüksel'de düzenlenen Euro Bölgesi maliye bakanları toplantısına özel davetli olarak katıldı. Normalde bu toplantı Euro Bölgesi dışındaki bakanlara kapalı. Kanada Maliye Bakanı Champagne, Euro Bölgesi maliye bakanları toplantısına katılan ilk Kanadalı temsilci olarak tarihe geçti. ABD ile ilişkilerin gerildiği bir dönemde gerçekleşen ziyarette, küresel ekonomik dengesizlikler ve yeni ittifaklar ele alındı.

Teknoloji devlerine milyarlık cezalar

Meta'dan Google ve TikTok'a kadar teknoloji şirketlerinin gündemi hayli yoğun. Bazı ülkelerde kısıtlama kararıyla karşı karşıya kalan bazı ülkelerde de mahkemelik olan şirketlere Avrupa'da son birkaç yıl içinde bir dizi soruşturma açıldı ve ağır para cezaları verildi.

• Avrupa Komisyonu Google'a reklam konusunda rekabet karşıtı uygulamaları nedeniyle 2,95 milyar euro para cezası kesti.
• Fransa'nın rekabet kurumu da Mart 2024'te Google'a fikri mülkiyet kurallarına bağlı ihlaller nedeniyle 250 milyon euro ceza verdiğini açıkladı.
• Almanya'nın rekabet otoritesi, Amazon'un "rekabet karşıtı davranışlarla" elde ettiği gerekçesiyle 59 milyon euroluk geri ödeme talep etti.
• İtalya Apple'a mobil uygulama pazarındaki baskın konumunu kötüye kullandığı gerekçesiyle 98,6 milyon euro ceza verdi.
• Brüksel, Mart 2024'te de Apple'a müzik platformuyla rekabeti önleyici hareketlerinden dolayı 1,84 milyar euro ceza verdi.

Navalny’nin ölümü ve ok kurbağası zehri

Rus muhalif lider Alexei Navalny’nin ölümünün ikinci yılında Almanya, İngiltere, Fransa, İsveç ve Hollanda ortak açıklama yaparak muhalif siyasetçinin ok kurbağası zehiriyle öldürüldüğünü duyurdu.

Kremlin bu iddiayı reddetti. Navalni'nin zehirlenerek öldürüldüğüne ilişkin bulgular, bir kez daha dikkatlerin Rusya'nın kimyasal ve biyolojik silah faaliyetlerine çevrilmesine yol açıyor.

Orta ve Güney Amerika'da, yağmur ormanlarında yaşayan zehirli ok kurbağası (Dendrobatidae) en tehlikeli canlılar arasında yer alıyor. Son derece sınırlı bir coğrafi alanda bulunan kurbağalardan elde edilen bu zehir, aynı zamanda sentetik olarak laboratuvarlarda da üretilebiliyor.

Prensin çöküşü

Dünyayı sarsan Epstein dosyalarında ilk gözaltı gerçekleşti ve İngiltere Kralı III. Charles’ın küçük kardeşi Andrew Mountbatten-Windsor “kamu görevini kötüye kullanma” şüphesiyle gözaltına alındı. Eski prens serbest bırakıldı, ancak hakkındaki soruşturma sürüyor.

• Tahtın sekizinci sırasında bulunan Mountbatten-Windsor, İngiltere merkezli BBC’nin aktardığına göre, modern İngiliz tarihinde gözaltına alınan ilk kıdemli kraliyet üyesi oldu.
• Polis teşkilatı, bu ayın başlarında yaptığı açıklamada, Mountbatten-Windsor’un Birleşik Krallık adına uluslararası ticaret elçisi olarak görev yaptığı dönemde, çocuklara yönelik cinsel istismar suçundan hüküm giymiş ABD’li finansçı Jeffrey Epstein’e bazı belgeler ilettiği iddialarını incelediğini duyurmuştu.
• İngiltere Başbakanı Keir Starmer, İngiltere Kralı 3. Charles'ın, Jeffrey Epstein bağlantıları nedeniyle ünvanlarını kaybeden kardeşi Andrew Mountbatten-Windsor'un "kanunların üzerinde olmadığını" bildirdi.
• Bu olay, modern İngiliz tarihinde bir kraliyet ailesi üst düzey üyesinin ilk kez gözaltına alınması olarak da kayda geçti. Son benzer durum, 1647’deki İngiliz İç Savaşı sırasında Kral I. Charles’ın tutuklanmasıydı.
• Birçok gazete, eski prensin polis tarafından götürülürken çekilmiş fotoğrafını manşetine taşırken, olayı “tarihi bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi. Gazeteler, 17. yüzyıldan bu yana ilk kez bir kraliyet ailesi üyesinin gözaltına alınmasının, monarşi açısından olağanüstü bir gelişme olduğuna dikkat çekti.

BBC'nin ortaya çıkardığı çeteler

BBC tarafından ortaya konan bulgulara göre Londra’da 13-15 yaş aralığındaki kız çocukları da dahil olmak üzere genç kadınlar, farklı etnik kökenlerden çeteler tarafından cinsel ve suç amaçlı istismara uğruyor. Görüşülen mağdurlar, uyuşturucu borçları veya manipülasyon yoluyla erkek gruplarının hedefi haline geldiklerini; uyuşturucu satmaya, suç işlemeye ve cinsel ilişkiye zorlandıklarını anlattı.

Metropolitan Polis Teşkilatı yetkilileri, çete yapılarında kızların “en alt kademede” yer aldığını ve rızanın olmadığı durumların açıkça cinsel istismar olarak değerlendirildiğini vurguladı. Yardımcı Komiser Kevin Southworth, her yıl yaklaşık 2.000 vakanın bildirildiğini ve en az 1.200 dosyanın yeniden incelendiğini söyledi.

Ateş Atı Yılı...

Yılan Yılı'nı tamamlayan Çinliler Ateş Atı Yılı'na girdi. Ateş Atı Çin takviminde güçlü bir kombinasyon olarak algılanıyor. Yang Ateşi faaliyet ve tutkuyu, at ise bağımsızlık ve eylemi simgeliyor. Çin kültüründe atların yer aldığı ifadeler, özellikle profesyonel ortamlarda hızlı başarı, liderlik ve ivmeyi ele almak gibi fikirleri aktarmak için kullanılıyor.

Avrupa'nın en büyük Çin yeni yılı kutlaması: Londra'da sokaklar kırmızıya büründü

Geleneksel Çin takvimi 12 hayvan ve 5 elementin birleşiminden oluşan 60 yıllık döngüye dayanıyor. 2026, Yang Ateş elementi ile At’ın birleştiği “Ateş Atı” yılı olarak anılıyor. At; hız, hareket ve bağımsızlığı, ateş ise enerji ve tutkuyu simgeliyor. Bu semboller sadece kültürel değil; iş dünyası söyleminden pazarlama kampanyalarına kadar geniş bir alanda kullanılıyor.

Astrolojiyle ilgilenenler bu haberle hareketlense de Çin asıl hareketi ticarette bekliyor. Yetkililer 40 günlük bahar festivali seyahat döneminde 9,5 milyar yolculuk beklediklerini bildirdi.

İklim krizi kültürleri de tehdit ediyor

Grönland’da eriyen buzullar, yalnızca doğayı değil, yerli halkın yaşam biçimini de yok olma riskiyle karşı karşıya bırakıyor. İklim değişikliği artık yalnızca bir çevre sorunu değil, bir kültür ve varoluş meselesi olarak görülüyor.

• Kuzey Kutup Dairesi’nin yaklaşık 300 kilometre kuzeyindeki Ilulissat kasabasında bu yıl kış aylarında kar ve deniz buzunun oluşmaması dikkat çekiyor. Kasaba halkı, ocak ayında ilk kez körfezin tamamen buzsuz kaldığını söylüyor.
• Bin yılı aşkın süredir Inuit avcıları ve balıkçılar için temel ulaşım yöntemi olan köpek kızakları, bölgedeki buzların kaybolması nedeniyle artık kullanılamaz hale geliyor.
• Eriyen buzların altında kritik minerallerin ortaya çıkabileceği düşüncesi, Grönland’ın jeopolitik önemini artırıyor. Bazı Grönlandlılar, ABD Başkanı Donald Trump’ın adayı satın alma veya kontrol altına alma yönündeki açıklamalarını bu kaynaklarla ilişkilendiriyor.

Avrupalının parayla sınavı: Eğitim şart

Yüksek vergiler ve ekonomik belirsizlikler nedeniyle birçok zengin servetlerini daha avantajlı ülkelere taşırken Avrupa'da ise genel eğilim nakit parayı tasarruf hesabında tutmak...

• Avrupa Fon ve Varlık Yönetimi Birliği Genel Müdürü, Euronews’e verdiği röportajda AB’deki hane halklarının yalnızca yaklaşık yüzde 26’sı, fon, hisse senedi veya tahvil gibi bir yatırım ürünü sahibi olduklarını söylüyor. Avrupalıların nakit parayı elde tutarak birikim ve servet oluşturma potansiyelini ciddi şekilde kaçırdığını belirtiyor.
• Uzmanlar bu durumu şöyle yorumluyor: "İnsanlar bir şey yaparlarsa hata yapacaklarından ve zor kazandıkları paralarını kaybedeceklerinden endişe ediyorlar. Bu yüzden hiçbir şey yapmıyorlar ve güvenli olduğunu düşündükleri banka hesaplarında bırakıyorlar. Daha iyi bir finansal eğitim, insanların yatırım yapmamanın fırsat maliyetini anlamalarına yardımcı olacaktır."

Tatil trendi değişiyor: Sıcak kumlar artık favori değil...

Aşırı turizmin popüler yerleri bunaltması ve iklim krizinin yaz aylarında geleneksel tatil bölgelerini aşırı sıcak hale getirmesiyle birlikte, Avrupa’ya gelen turistler rota değiştiriyor.

Finlandiya’nın güneyi ve Norveç’te Vestland gibi kuzey bölgelerinde hızlanıyor; ayrıca Galiçya, Trentino-Alto Adige, Normandiya, Alsace, İyon Adaları, Marmara Bölgesi, İç Anadolu ve İrlanda’nın Galway Kontluğu gibi daha serin, sakin ve doğa odaklı destinasyonlar öne çıkıyor.

“Serin tatiller” eğilimiyle ziyaretçiler temmuz–ağustos yoğunluğundan kaçınarak ara sezonlara yönelirken, kültürel miras kadar doğa ve aktif turizm deneyimleri de tercihleri belirleyen başlıca faktör haline geliyor.

KISA KISA...

Fransa'da gerilim yaratan soruşturma

Fransa'nın Lyon kentinde aşırı sağcı Quentin Deranque'ın bir aktivistin ölümüyle sonuçlanan olaylara ilişkin yürütülen soruşturma kapsamında dört şüpheli gözaltına alındı. Gözaltına alınanlardan biri, aşırı solcu Boyun Eğmeyen Fransa (LFI) partisinden bir milletvekilinin asistanıydı. Bu gelişme, mart ayındaki yerel seçimler ve gelecek yıl yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde ülkedeki aşırı sağ ve aşırı sol arasındaki gerilimi daha da tırmandırdı.

Komşuda tanıdık bir tartışma

Yunanistan'ın Milos adasındaki Sarakiniko Plajı, Ay yüzeyini andıran görüntüsüyle dünya çapında ün kazanmış, benzersiz bir jeolojik oluşum olarak kabul ediliyor. European Geosciences Union, kırılgan volkanik kül ve kumtaşı oluşumlarının erozyon ve kitlesel turizmin baskısı altında zarar görmemesi için bölgenin acilen yasal koruma altına alınması gerektiğini vurguladı. Ancak bu tür bir korumanın bulunmaması, geçen yıl bölgede beş yıldızlı bir otel projesine onay verilmesine yol açtı. Proje, eşsiz doğal yapıda geri dönülmez tahribat yarattı. Milos sakinleri karara sert tepki gösterdi ve hükümeti ruhsatı iptal etmeye zorladı. Buna rağmen adanın farklı bölgelerinde yeni otel projelerinin inşası sürüyor ve kıyı şeridi zarar görmeye devam ediyor.

En çok ziyaret edilen ülke

Fransa, turist sayılarında kendi ulusal rekorunu kırarak dünyanın en çok ziyaret edilen ülkesi olmayı sürdürüyor. Resmi verilere göre ülke 2025 yılında 102 milyon ziyaretçi ağırladı. 2024'te Paris Olimpiyat Oyunları, Fransa'nın 100 milyon ziyaretçi sınırına ulaşmasına katkı sağladı.

Yaşama Övgü – Utanç Taraf Değiştirmeli

Dünya kamuoyunun adını 2024’te Avignon’da görülen toplu tecavüz davasıyla duyduğu 73 yaşındaki Fransız Gisèle Pelicot, yaşadıklarını “Yaşama Övgü – Utanç Taraf Değiştirmeli” adlı kitabında kendi sözleriyle anlatıyor. Eski eşi Dominique Pelicot’nun yıllarca kendisini uyuşturarak sistematik şekilde istismar ettiğinin ortaya çıkmasıyla sarsılan hayatını, mahkeme sürecindeki yüzleşmesini ve yeniden ayağa kalkma mücadelesini sade ama çarpıcı bir dille kaleme alan Pelicot, “ebedi kurban” imajını reddediyor.

Vatikan’da yapay zekâ ile çok dilli ayin dönemi

Vatikan, dini törenleri yapay zekâ yardımıyla onlarca dile çevirmeye hazırlanıyor. Bu adım, teknolojinin en geleneksel kurumları bile dönüştürdüğünü gösterirken, yapay zekânın kültürel etkisinin ne kadar genişlediğini ortaya koyuyor.

Haftaya görüşmek üzere hoşça kalın