PODCAST | Mikrodalgada pişen plastik - Pestisit kokteylli elmalar - Çatışmalar ve diplomasi

Kısa Dalga - ABD ve İran arasındaki nükleer gerilim savaşa dönüşür mü dönüşmez mi diye tüm dünya tetikteyken savaş Afganistan'la Pakistan arasında patlak verdi. Rusya-Ukrayna savaşı beşinci yılına girdi. Küba’da yaşanan esrarengiz çatışma ABD'yle ilişkileri gerdi. Epstein dosyasının yarattığı sarsıntılar sürüyor, gözaltılar ve istifalar geldi. Bültenimizde ayrıca Avrupa’nın silahlanma önlemlerini, sağlık ve çevre konusunda dünyanın yaşadığı riskleri ve elbette ilginç bilimsel keşifleri bulacaksanız...

PODCSATİ DİNLEMEK İÇİN PLAY'E TIKLAYINIZ

Pakistan – Afganistan hattında açık savaş söylemi

Pakistan ile Afganistan’daki Taliban yönetimi arasında süren gerilim sıcak çatışmaya dönüştü. 27 Şubat’ın ilk saatlerinde Kabil ve Kandahar başta olmak üzere çeşitli noktalar Pakistan tarafından havadan bombalandı.

Taliban yönetimi hava saldırılarını doğruladı. Tarafların kayıp sayıları bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil.

Pakistan Savunma Bakanı Khawaja Muhammed Asif, “Artık aramızda açık savaş var” dedi, Afganistan yönetimi ise Pakistan’ı saldırganlıkla suçladı ve “uygun zamanda yanıt” verileceğini duyurdu.

Son çatışma dalgası öncesinde gerilim daha çok 2.600 kilometrelik sınır hattında yaşanıyordu. İslamabad, Taliban yönetimini Pakistan’da saldırılar düzenleyen silahlı gruplara sığınak sağlamakla suçluyor; Taliban ise bu iddiaları reddediyor ve Pakistan’ı kendi güvenlik açıklarını örtmeye çalışmakla itham ediyor.

Ekim 2025’te Katar ve Türkiye’nin arabuluculuğunda sağlanan ateşkese rağmen tansiyon yeniden yükselmiş durumda. Bölgedeki son gelişmeler, iki ülke arasındaki kırılgan dengede askeri tırmanış riskinin ciddi biçimde arttığına işaret ediyor.

Diplomasi ve çatışma arasında ince bir çizgi

Dünya bir süredir aynı soruyla yatıp kalkıyor; "Trump İran'ı vuracak mı?" Trump’ın İran’a Mart başına kadar şartlarını kabul etmesi için ültimatom vermesi ve ABD’nin Irak işgalinden bu yana bölgeye en büyük askeri yığınağı yapması, olası bir çatışma ihtimalini artırdı. Birçok ülke vatandaşlarına İran’a seyahat etmeme uyarısı yaparken, bazı devletler bölgedeki personelini çekmeye başladı.

Görüşmeden bir gün önce Kongre'ye seslenen Trump ise, İran'ın nükleer silah sahibi olmasına asla izin verilmeyeceğini söyledi.

Trump, ilk kez İran'ı "Amerika Birleşik Devletleri'ne ulaşacak füzeler geliştirmek için çalışmakla" suçladı. İran Dışişleri Bakanlığı bu iddia için "büyük yalan" dedi.

Günlerdir karşılıklı açıklamalar ve restleşmelerle geçen süreçte masa 26 Şubat 2026 perşembe günü bir kez daha kuruldu. “Ortadoğu’da savaşı önleyecek son fırsat” yorumu yapılan toplantıdan olumsuz bir sonuç çıkmadı. Taraflar, “önemli ilerleme” sağlandığını belirtirken, teknik düzeydeki görüşmelerin gelecek hafta Viyana’da sürdürülmesi kararlaştırıldı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile müzakerelerde ilerleme sağlandığını, bazı konularda anlaşmaya yaklaşıldığını ancak görüş ayrılıklarının sürdüğünü açıkladı.

Masada ne var?

• ABD İran'dan Fordow, Natanz ve İsfahan'daki nükleer tesislerini kapatmasını ve zenginleştirilmiş tüm uranyumunu ABD'ye teslim etmesini talep ediyor. Washington tarafı ayrıca İran'la yapılacak bir nükleer anlaşmanın süresiz olmasını istiyor.
• Washington'un bu taleplerine karşılık Tahran da uranyum zenginleştirilmesini yüzde 1.5'e düşürmeyi ve birkaç yıl zenginleştirilmenin durdurulmasını öneriyor.
• İran, Uranyum zenginleştirme hakkında ısrarcı olan İran, ABD'yi yatıştırmak için uranyumu seyreltmenin yanında uranyumu İran merkezli bir Arap-İran konsorsiyumu aracılığıyla işlemeyi teklif ediyor.

Washington-Havana hattında yeni gerilim

ABD ve Küba arasında gerilim arttığı dönemde esrarengiz bir olay gözleri bu hatta çevirdi.

• Küba yönetimi, ülkeye sızmaya çalıştığı belirlenen ABD kayıtlı bir sürat teknesine sahil güvenliğin ateş açtığını duyurdu. Olayda dört kişi hayatını kaybetti, altı kişi yaralı yakalandı.
• Küba İçişleri Bakanlığı, teknedekilerin çoğunun ABD’de yaşayan ve “suç geçmişi bulunan” Kübalılar olduğunu, ülkeye “terör eylemi” amacıyla sızmaya çalıştıklarını öne sürdü. İlk ateşin tekneden açıldığı ve teknede silahlar ile molotof kokteylleri bulunduğu belirtildi.
• ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, olayın ABD hükümetine ait bir operasyon olmadığını vurguladı ve “açık denizde böyle silahlı çatışmaların son derece alışılmadık” olduğunu söyledi. Florida Başsavcılığı da olayla ilgili soruşturma başlattı.
• Rusya'dan itidal çağrısı geldi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Küba konusunda herkesin itidalli davranması gerektiğini vurgulayarak, "Küba ile ilgili durum gerginleşiyor" diye konuştu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ABD’nin yeni yaptırımlarının hedefindeki Küba’ya desteğini dile getirmişti. Putin, yaptırımlara değinirken Rusya’nın "böyle bir şeyi kabul etmeyeceğini" söyledi.

Ukrayna - Rusya savaşı...

24 Şubat 2022’de başlayan Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, Avrupa’daki en büyük silahlı çatışma olarak beşinci yılına girerken çatışmalar ve uluslararası tansiyon devam ediyor.

• Taraflar arasındaki müzakereler zaman zaman gündeme gelse de, kalıcı bir ateşkes henüz sağlanabilmiş değil.
• Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, savaşın dördüncü yıl dönümünde yaptığı açıklamada ülkesinin birlik ve direnişini vurguladı. Zelensky “Rusya’nın hedeflerine ulaşamadığını” söyledi; Ukrayna’nın özgürlüğü ve egemenliği için mücadeleye devam edeceğini vurguladı.
• Moskova, çatışmayı “güvenlik kaygıları” ve bölgedeki çıkarlarını koruma gerekçesiyle başlattığını tekrarladı. Rus yetkililer, savaşın kök nedenleri çözülmeden sona ermeyeceğini savunuyor ve daha geniş siyasi ve güvenlik hedeflerinden vazgeçmeyeceklerinin sinyalini verdi.

Epstein Dosyası: İstifalar ve soruşturmalar

Cinsel istismar ve insan ticareti suçlamalarıyla cezaevindeyken ölü bulunan Jeffrey Epstein belgelerinin sarsıntıları sürüyor.

• Dünya Ekonomik Forumu Başkanı Borge Brende bağlantı tartışmaları sonrası istifa etti. Columbia Üniversitesi’nden Nobel ödüllü bilim insanı Richard Axel, belgelerde adının geçmesi üzerine görevinden ayrıldı. Eski Harvard Başkanı Larry Summers da tüm akademik ve kurumsal görevlerinden çekileceğini açıkladı.
• Birleşik Krallık’ın eski Washington Büyükelçisi Peter Mandelson hakkında da soruşturma başlatıldı. ABD’de ise Demokratlar, Adalet Bakanlığı’na belgelerin eksik redakte edildiği iddiasıyla baskı yapıyor.

AB silahlanmaya karşı harekete geçti

Avrupa Komisyonu, artan çatışmalar, teknolojik gelişmeler ve silahlanmanın artması üzerine harekete geçti. Komisyon, yasadışı ateşli silah bulundurmayı, üretmeyi ve kaçakçılığı 2 ila 8 yıl arasında hapis cezalarına çarptırmayı önerdi. Taslak, AB genelinde ateşli silah suçlarının tanım ve cezalarının uyumlaştırılmasını amaçlıyor. AB genelinde yaklaşık 620 bin silah kayıp veya çalınmış durumda. Her yıl yaklaşık 1.300 kişi ateşli silah nedeniyle hayatını kaybediyor. İçişleri Komisyon üyesi Magnus Brunner, “30 yıl önceki Yugoslavya savaşından kalan silahlar hâlâ bulunuyor. Bu ciddi bir sorun" diyor. Üye devletler arasında işbirliği yapılacak, soruşturmalar koordine edilecek, kaçak silahların takibi kolaylaşacak.

• 3D baskılı silah planları: en az 2 yıl hapis
• Yasadışı silah ve bileşenler: 5 yıl hapis
• Kaçakçılık ve üretim: 8 yıl hapis
• 3D yazıcıyla üretilen silah planları yasadışı kabul edilecek
• Dijital planların internet üzerinden paylaşılması ve çoğaltılması engellenecek

Mikrodalgaya uygun mu?

Greenpeace'in raporu, plastik ambalajlı hazır yemeklerin sağlık risklerini ortaya koyuyor. Araştırmalara göre, bu kaplardan yiyeceklere mikroplastik ve tehlikeli kimyasallar sızıyor.

Greenpeace'ten Graham Forbes, "İnsanlar mikrodalgada ısıtırken zararsız bir tercih yaptıklarını sanıyor, oysa yiyeceklerimiz mikroplastik ve kimyasal bir kokteyle maruz kalıyor" diyor.

Sadece 5 dakikalık ısıtma sonrası gıdaya 326 binden 534 bine kadar mikro ve nanoplastik parçacık geçebiliyor. Plastiklerin içinde 4.200’den fazla tehlikeli kimyasal bulunuyor; bazıları kanser, kısırlık ve hormon bozukluklarıyla bağlantılı. Plastik ambalajlar üzerindeki “mikrodalgaya uygun” ibaresi gıdaların güvenli olduğunu garanti etmiyor.

2024’te dünya genelinde 71 milyon ton hazır yemek üretildi. Bu kişi başı 12.5 kilo demek. Plastik ambalajlı hazır yemekler dev bir pazar ve bu pazarın büyüklüğünün 2034’te 300 milyar euroya ulaşması bekleniyor. Greenpeace, plastik ambalajlı gıdaların küresel denetime alınması ve tehlikeli katkı maddelerinin kademeli olarak yasaklanmasını istiyor.

Avrupa ve pestisitli elmalar

Tarım ilacı sadece Türkiye'de değil birçok ülkele sorun. Sivil toplum kuruluşu Pestisit Eylem Ağı Avrupa ofisinin yayımladığı rapora göre, Avrupa’da 13 ülkede pazarlarda ve süpermarketlerde satılan elmalarda “pestisit kokteyli” olarak bilinen çoklu kimyasal kalıntılar çıktı. Kuruluşun kampanyacılarından Gergely Simon, “En çarpıcı sonuçlardan biri, test edilen elmaların yüzde 85’inde birden fazla pestisit kalıntısı bulunması” dedi.

İspanya, darbe girişimi belgelerini açıkladı

İspanya hükümeti, 23 Şubat 1981’deki başarısız askeri darbe girişimine dair 153 gizli belgeyi kamuoyuna açıkladı. Belgeler, darbecilerin şiddet talimatlarından Kral Juan Carlos’un süreci durdurma çabalarına kadar kritik detaylar içeriyor. Telsiz kayıtları, darbecilerin “uğraşsız öldürmek için ateş edin” talimatını verdiğini gösteriyor. Kral Juan Carlos, parlamentodaki oylamayı radyodan takip etmiş ve gece yarısı televizyondan halka seslenerek hukukun üstünlüğünü savunmuştu; bu, darbenin başarısız olmasında belirleyici rol oynadı.

Başbakan Pedro Sánchez, belgelerin açıklanmasını “tarihi borcun ödenmesi” olarak nitelendirdi ve adımın reform sürecinin bir parçası olduğunu vurguladı.

Uyku depolamak mümkün mü?

Hafta sonları alarm kurmayıp birkaç saat daha yatakta kalmak, birçok kişi için hafta içi eksik kalan uykuyu telafi etme fırsatı sunuyor. Peki, bu “uyku depolama” yöntemi, yoğun dönemlerden önce bilinçli şekilde uyku artırmak gerçekten işe yarıyor mu?

2009’da ABD’de yapılan bir deneyde, Tracy Rupp liderliğindeki ekip askerleri iki gruba ayırdı: bir grup günde 7 saat, diğer grup 10 saat uyudu. Sonraki hafta herkes yalnızca 3 saat uyudu. Sonuç: önceden fazla uyuyan grup, uykusuz haftada daha dikkatli ve odaklıydı, normal performanslarına daha hızlı döndü.

Bazı uzmanlar ise “uyku biriktirmek mümkün değil” diyor. Harvard’dan nörolog Elizabeth Klerman, uykunun banka hesabı gibi değil, kredi kartı gibi olduğunu savunuyor: Borç birikir ama fazlalık biriktiremeyiz.

Uzmanlar her gün düzenli ve yeterli uyamanın önemli olduğunu söylerken minik tüyolar da veriyor: Uykusuz kalacağınızı biliyorsanız, öncesindeki 1–2 hafta her gün 30–60 dakika fazla uyuyun. Öğlen kısa şekerlemeler faydalı olabilir, ama 45 dakikayı aşan uykular sersemlik yapabilir.

KISA KISA...

- ABD’nin New York kentinde yoğun kar yağışının ardından Washington Square Park’ta toplanan kalabalık, New York Polis Departmanı (NYPD) personeline kar topları attı. Sosyal medyada yayılan görüntüler sonrası NYPD Komiseri Jessica Tisch olayla ilgili adli soruşturma başlatıldığını açıkladı.

- ABD’nin New Mexico eyaletindeki Carlsbad Mağaraları Milli Parkı’nda yapılan keşif, zifiri karanlıkta fotosentez yapabilen siyanobakterileri ortaya çıkardı. Araştırmayı yürüten bilim insanı Hazel Barton, mikroorganizmaların görünür ışık yerine yakın kızılötesi ışık kullandığını belirtti. Bu bulgu, özellikle kızıl cüce yıldızların etrafındaki gezegenlerde yaşam ihtimalini güçlendiriyor. NASA, sonuçları James Webb Uzay Teleskobu gözlemlerinde kullanmayı planlıyor.

- 1982 yapımı Octopussy filminin Berlin çekimlerinde, başrolde Roger Moore’un yer aldığı sahnede siyah bir Mercedes’in Checkpoint Charlie’de sınırı birkaç metre ihlal ettiği ortaya çıktı. Olay, Doğu Almanya’nın gizli servisi Stasi belgelerinde kayıtlı. Yetkililer, çekim olduğunu öğrenince müdahale etmedi.

- Which Travel araştırmasına göre Avrupa’da şehir kaçamakları için en pahalı rotalar Paris, Roma ve Venedik. En uygun seçenek ise 679 euro ortalamayla Marmaris. Krakow, Albufeira, Las Palmas ve Benidorm da bütçe dostu alternatifler arasında gösteriliyor.

- Bu yılki Met Gala, “Moda sanattır” temasıyla 4 Mayıs’ta New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi’nde gerçekleştirilecek. Geceye Beyoncé, Nicole Kidman ve Venus Williams eş başkanlık edecek. Gala, Met’in her yıl düzenlenen ilkbahar moda sergisini de açacak. Sergi, 200 giysi ve 200 sanat eseri olmak üzere toplamda yaklaşık 400 parça ile en büyük sergi olacak. Kişi başı bilet fiyatları genellikle 50.000 dolar civarında. Bir masa için maliyet 300.000 dolar veya daha fazla. 2025 Met Gala, yaklaşık 31 milyon euro toplayarak etkinliğin tarihindeki en yüksek gelire ulaştı.

- Çin’de Ay Yeni Yılı tatili sırasında gişe rekorları kıran filmlerden biri, ülkenin istihbarat teşkilatı tarafından desteklenen casus gerilim filmi “Scare Out” oldu. Film, gizli bir savaş uçağıyla ilgili bilgi sızdıran bir araştırmacıyı ve onu takip eden karşı casusluk ajanlarını konu alıyor. Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı, senaryonun gerçek olaylara dayandığını belirterek filmi ulusal güvenlik eğitim kampanyasının bir parçası olarak tanımladı. “Scare Out”, Çin’de gişe başarısı yakalayan milliyetçi casus filmleri trendine katılmış oldu.

Haftaya görüşmek üzere hoşça kalın...