Savaş bitse de hasarı kalacak

İBRAHİM EKİNCİ

Düşük kur – yüksek faiz ortamında sıcak para girişi gerçekleşti. Carry trade yatırımlarından yabancı dolar bazında yüzde 20 – 30 kazandı. Döviz getirdi. Rezervler dolduruldu, kur baskılanmış oldu, baskılı kur enflasyonu baskıladı… Ancak şimdi savaş koşullarında bu düzende bozulma işaretleri var. Son birkaç haftada portföy yatırımlarından ve carry trade yatırımlarından son 4 haftada 21,5 milyar dolarlık çıkış olunca, TCMB rezervlerinden karşılamak zorunda kaldı. Rezervlerde ciddi erime oldu.

Dahası… TCMB, savaşın uzun sürmesi halinde çıkışların devam edebileceği endişesiyle altın rezervlerini dövize çevirerek hazırlık yapıyor. Ekonomist Uğur Gürses’in hesabına göre MB 27 Mart ile biten hafta altın rezervlerinden 44.6 ton swap yaparken, 25 ton satış yapmış. Böylece toplam swap miktarı 79 ton, satılan miktar da 47.8 tona çıkmış. Son 3 haftada altın rezervindeki azalış 121 ton. Bu gelişmeler sonunda TCMB’nin swap hariç net rezervleri 43 milyar dolardan 20,2 milyar dolara geriledi. Bir haftada 23 milyar dolar erime oldu. Bu miktardan kamu mevduatı çıkıldığında TCMB’nin net rezervi 12 milyar dolara geriliyor.

Bu arada gözler 22 Nisan’daki PPK toplantısında. Kafalardaki soru şu: TCMB faiz artıracak mı? Düşürmeyeceği kesinleşti ama eğer artırırsa ne kadar artırabilir. Halen %37 olan politika faizi yerine yüzde 40 olan gecelik faizden fonlama yaptığı için, politika faizini 300 puan yukarı çekerek durumu normalleştirmesi en akla yakın beklenti gibi duruyor. Çinli banka ICBC’nin beklentisi de böyle. Faiz düşüşü durunca, aksine artırım gelince firmalar kesiminin krediye erişimi daha da zorlaşacak. En önemli iki sektörden (beyaz eşya ve otomotiv) kritik daralma verileri geliyor.

Trump savaşta hem sona yaklaşıldığını söyledi hem de önümüzdeki iki üç hafta daha “sert vuracağız, enerji tesislerini vuracağız, İran taş devrine dönecek” de dedi. Eğer bir kara harekatı olursa bitecek umudu zayıflayacak. Petrolde 200 dolar senaryosu bu gelişmeyle ilgili.

Öte yandan İran boğazı açma çalışmaları yapıyor. Boğaz’ın öte yanı Umman’la çalıştıklarını duyurdu. Bir Fransız gemisi boğazdan geçti.

PİYASALAR

BORSA: BIST 100 endeksi, en düşük 12.622,55 puanı ve en yüksek 13.078,32 puanı gördükten sonra haftayı önceki hafta kapanışının yüzde 1,88 üstünde 12.936,35 puandan tamamladı.

Ne olur? Ana faktör savaşın seyri… Savaş erken biter de faizlerin yükselişi durursa olumlu etkilenecek. Mart ayı enflasyonun düşük gelmesinden destek bulacaktır ancak, küresel ölçekte enflasyon endişeleri ile birlikte yüksek faiz beklentileri derinleşirse borsa baskı altında kalacak demektir.

ALTIN: Kapalıçarşı'da işlem gören 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı bu hafta yüzde 5,71 artışla 6 bin 705 liraya, cumhuriyet altınının satış fiyatı da yüzde 5,67 yükselişle 45 bin 174 liraya çıktı. Geçen hafta sonu 10 bin 625 lira olan çeyrek altının satış fiyatı yüzde 5,71 artarak 11 bin 231 liraya yükseldi. Ons altın haftalık bazda %4,08 kazandırdı ancak haftanın son günü küçük oranda gerileyerek 4.677 dolardan işlem görüyordu.

Ne olur? Altının gözü de savaşın seyrinde. Savaşın ilk haftalarında görülen değer kaybı toparlanma eğilimine girmişti. Bu gelişmeyi Trump’ın İran’a yönelik sert açıklamaları kesti. Altın savaşın biteceğine yönelik beklentiler güçlendiğinde güçleniyor. Ancak yükseliş kesilmesine rağmen savaşın ilk haftalarındaki seviyelere de geri dönmemesi, güvenli liman algısının tutunduğuna işaret ediyor. Satış dalgasıyla sarsılan altın piyasasında alıcılar yeniden sahneye çıkarken, jeopolitik riskler ve makro kırılganlıklar yükseliş beklentisini canlı tutuyor. Altın fiyatlarında son haftalarda yaşanan sert geri çekilme, piyasada “dipten alım” fırsatı kollayan yatırımcıları yeniden harekete geçirdi. Savaş biter ve enflasyon korkusu yatışırsa olumlu etkilenecek. Bir kara harekatından, enerji tesislerinin vurulmasından ise olumsuz etkilenmesi beklenir.

DÖVİZ: Bu hafta ABD doları yüzde 0,30 artarak 44,5920 lira, avro yüzde 0,46 yükselişle 51,5430 lira oldu.

Ne olur? Dövizde baskının arttığını MB tasarruflarından da anlıyoruz. Yabancı çıkışı var. Savaş devam ederse sıcak paranın evine dönme, güvenli limana çekilme eğilimi artar. Dövizde baskı artıyor. Ekonomi yönetimi de kuru baskılama araçlarını güçlendiriyor. Buradaki risk savaşın seyrinde bir ağırlaşma ihtimali… Sıcak paranın 3’te 1’i çıktı. Kalan ana kısımda sert çıkışlar işleri kontrolden çıkarabilir.

FAİZ: TCMB’nin paylaştığı 3 ay vadeli TL mevduatın bileşik faizi geçen hafta %45,68’den 46,59’a yükseldi. Bankacılık sektöründe savaş öncesi 40’ın altına gelen mevduat faiz savaş döneminde 4 puan yükselerek yeniden %40’ı aştı ve sektörde yüzde 45 etrafında faizler var. Kredi faizlerinde de yukarı yönlü artışlar oldu. Ticari kredi faizleri %47,01’den 47,89’a, ihtiyaç kredisi faizleri yüzde 57,91’den 58,99’a, konut kredisi faizleri %34,76’dan 35,52’ye çıktı. Taşıt kredisi faizleri ise %35,46’dan 35,01’e düştü.

Ne olur? Faizlerde yükseliş devam edecek. Eğer TCMB, önümüzdeki PPK toplantısında faiz artırımına giderse, bu yükseliş görece hızlanabilir. Savaşın yarattığı enflasyonist etkinin faizleri bir süre yüksek tutması beklenmeli.

YATIRIM FONLARI: Yatırım fonları bu hafta yüzde 1,08, emeklilik fonları yüzde 1,26 değer kazandı. Kategorilerine göre bakıldığında, yatırım fonları arasında en çok kazandıranlar yüzde 2,59 ile "Kıymetli Maden Fonları" oldu.

PİYASA HABERLERİ

TCMB REZERVLERİNDE CİDDİ ERİME OLDU

Swap hariç net rezervler 43 milyar dolardan 20,2 milyar dolara geriledi. Bir haftada 23 milyar dolar erime oldu. Son 4 haftadaki carry trade çıkışı 21,5 milyar dolara ulaştı.

MB’NİN ALTIN REZERVİNDEKİ AZALMA 121 TONA ÇIKTI YATIRIM BANKALARI FAİZ ARTIRIMI BEKLİYOR

Gözler 22 Nisan PPK toplantısında. TCMB PPK’nın ne yönde karar alacağı merak konusu. Goldman Sachs ve ICBC, bu ay TCMB'den 300 baz puanlık faiz artışı bekliyor.

YATIRIM FONLARI KAN KAYBEDİYOR

Ortadoğu’daki savaşın varlık fiyatlamalarına olumsuz etkisi, bireysel emeklilik fonları (BES) ile yatırım fonlarında kayıp yaratıyor. MKK verilerine göre, savaşın başladığı şubat sonundan bu yana altın ve hisse senetlerindeki düşüşten kaynaklı olarak yatırım fonlarının toplam değeri yüzde 4,7; bireysel emeklilik fonlarının (BES) değeri de yüzde 6,8 geriledi.

TASARRUF FİNANSMANI YÜZDE 252 BÜYÜDÜ

Enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan sıkı para politikası ve yüksek seyreden faiz oranları, “tasarruf finansmanı”na ilgiyi artırdı. Konut, işyeri ve araç alımında önemli bir alternatif olarak öne çıkan tasarruf finansmanına katılan kişi sayısı iki katından fazla artışla 1,16 milyona ulaşırken, şirketlerin işlem hacmi de 2025 yılında yüzde 252 oranında artış kaydetti.

MERKEZ, TAHVİL HEDEFİNE ULAŞTI

TCMB, TL varlıkları savunma kapsamında tahvil alımlarında da takvimin önüne geçti. Verilere göre, ocakta 41,76 milyar lira, şubatta ise 40,96 milyar lira seviyesinde gerçekleşen tahvil alımları, mart ayında yıllık hedefin yüzde 56’sına denk gelen 143,1 milyar lirayı buldu. Böylece yılın ilk üç ayındaki toplam tahvil alımı 225,8 milyar liraya ulaştı ve yıllık planda açıklanan 255,4 milyar liralık alım sınırına dayandı. (EKONOMİ GAZETESİ)

YERLİ YATIRIMCIDAN ALTINA HÜCUM

Savaşın etkisiyle düşen altın fiyatları, yurtiçi yerleşikler için alım fırsatı olarak görüldü. Merkez Bankası verilerine göre 27 Mart ile biten haftada kıymetli maden mevduatları parite etkisiyle 7,8 milyar dolar azalış kaydetmekle birlikte, toplamda 2 milyar 211 milyon dolar artış kaydetti. Analistler son dönemde para piyasası fonları ve TL mevduattan çıkışın altına yöneldiğine dikkat çekiyordu.

YABANCI ÇIKIŞI DEVAM EDİYOR

Haftalık verilere göre yabancının tahvilden çıkışı geçen hafta da devam etti ve net satışları 1 milyar 370 milyon dolar olarak gerçekleşti.

KKM HESAPLARI BİTİŞE YAKIN

BDDK verilerine göre;

• Kur korumalı mevduat hesapları geçen hafta 33 milyon lira azalarak 1 milyar 533 milyon liraya geriledi.
• Toplam kredi hacmi 227 milyar 111 milyon lira azalarak 24 trilyon 545 milyar 956 milyon liraya indi.
• Bankacılık sektöründe toplam mevduat ise bankalar arası dahil geçen hafta 285 milyar 833 milyon lira azalarak 27 trilyon 928 milyar 268 milyon liraya geriledi.

BU HAFTANIN TAKVİMİ

• Reel efektif döviz kuru verileri
• Hazine nakit gerçekleşmeleri
• Finansal yatırım araçlarının getirileri
• Merkezi yönetim borç istatistikleri
• İnşaat maliyet endeksi
• Sanayi üretim endeksi
• S&P küresel PMI