Oxford Üniversitesi’nin araştırmasında ezber bozan sonuç: Sık boşalma sperm kalitesini artırıyor

Kısa Dalga - Çocuk sahibi olmak isteyen çiftlere yıllardır aynı tavsiye veriliyordu: örnek vermeden ya da ilişkiye girmeden önce birkaç gün bekle, böylece sperm sayısı artsın. Oysa Oxford Üniversitesi'nden bilim insanları bu yaygın kanının sorgulanması gerektiğini gösterdi. Bekleme süresi uzadıkça spermler bozuluyor, hasar görüyor ve döllenme gücünü kaybediyor.

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) mevcut kılavuzları, genellikle semen örneği alınmadan veya yardımcı üreme uygulamalarından önce 2-7 günlük cinsel perhiz öneriyor. Ancak Oxford Üniversitesi’nin araştırması, düzenli ejakülasyonun —cinsel aktivite ya da mastürbasyon yoluyla— daha az DNA hasarıyla birlikte daha yüksek kaliteli sperm üretimiyle sonuçlandığını ortaya koydu.

54 binden fazla erkeği inceleyen 115 insan çalışmasının yanı sıra böceklerden memelilere uzanan 30 farklı türde yapılmış 56 çalışmayı bir araya getiren araştırmaya göre sperm, ister erkek ister dişide depolansın, bekledikçe yaşlanıyor ve kalitesini yitiriyor.

Sperm neden bu kadar hassas?

Araştırmacılara göre spermin bu denli kırılgan olmasının temel nedeni yapısı. Vücuttaki diğer hücrelerin aksine, spermler son derece küçük; enerji depoları son derece sınırlı. Bir süre hareketsiz kaldığında hem enerjisi bitiyor hem de DNA'sında hasarlar birikmesi önlenemiyor. Buna bilim dilinde "mayoz sonrası sperm yaşlanması" adı veriliyor.

Çalışmanın ortak baş yazarı Dr. Rebecca Dean'in ifadesiyle "Düzenli ejakülasyon (boşalma), erkek doğurganlığını küçük ama anlamlı ölçüde artırabiliyor." Yani cinsel aktivitenin ya da mastürbasyonun daha sık yaşanması, daha taze ve sağlıklı sperm anlamına geliyor.

Dişiler bu işi çok daha iyi yapıyor

İlginç bir bulgu daha var: Dişi hayvanlar, sperm kalitesini koruma konusunda erkeklerden daha başarılı. Birçok türde dişilerin vücudunda özel depolama organları bulunuyor. Bu organlar spermler için antioksidan salgılıyor, onları besliyor ve uzun süre canlı tutuyor.

Oxford Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nden Dr. Irem Sepil, bu durumu şöyle anlatıyor:

"Bu organlar büyük olasılıkla evrimin bir ürünü. Spermi canlı tutmak için antioksidan üreten özel yapılar geliştirmişler. Üstelik bu organların salgıladığı üreme sıvıları spermi besliyor. Bunlar, gelecekte yapay sperm saklama teknolojilerini iyileştirmek için henüz keşfedilmemiş kapılar açabilir."

Tüp bebek tedavisinde değişim kapıda

Dünya Sağlık Örgütü'nün mevcut yönergesi, semen örneği alınmadan 2 ila 7 gün önce beklenmesini tavsiye ediyor. Yeni bulgular bu üst sınırın —yani 7 günün— çok fazla olduğuna işaret ediyor.

Aslında bu sonuçlar daha önceki bazı araştırmalarla da örtüşüyor: Örnek vermeden 48 saat önce ejakülasyon yaşanması, tüp bebek başarı oranını belirgin biçimde artırabiliyor. Araştırmacılar, bulguların kliniklerdeki protokollerin yeniden gözden geçirilmesine yol açmasını umuyor.

Nesli tehlike altındaki hayvanlar da yararlanabilir

Çalışmanın etkileri sadece insanlarla sınırlı değil. Nesli tehlike altındaki türlerin esir ortamda üremesine yardımcı olmak için kurulan programlarda da sperm saklama kritik önem taşıyor. Bu araştırmanın bulguları, söz konusu programlardaki saklama koşullarını iyileştirme konusunda da yol gösterici olabilir.

Kapak görseli: Bir dişi Drosophila meyve sineğinin sperm keselerindeki (özelleşmiş uzun süreli sperm depolama organı) yeşil floresan protein ile işaretlenmiş spermler. Görsel: Krish Sanghvi