Araştırma dosyası-Türkiye'nin ihale gerçeği: Usulsüzlükler, yolsuzluklar

Kısa Dalga - Yolsuzluk, ekonomik krizle boğuşan bir Türkiye’de, gerçekleştirilemeyen altyapı yatırımları, devlet okullarında dağıtılamayan öğle yemeği ya da artan vergiler anlamına geliyor. Kamu kaynaklarının amacına uygun kullanılmaması, toplumun en kırılgan kesimlerini daha da savunmasız bırakıyor. İhalelerde doğru şekilde harcanmayan her kuruş, aslında bir çocuğun eğitiminden, bir hastanın tedavisinden veya bir ailenin geçiminden eksiliyor.

Kamu İhale Kanunu'na tabi binlerce kurumun günlük ortalama 377 ihale yapıldığı ve 35 sözleşme imzalandığı (2023) göz önüne alındığında hem ihalelerde bahsi geçen kaynakların büyüklüğü hem de kamunun denetim mekanizmalarının üzerindeki iş yükü açıkça ortaya çıkıyor.

Aslında büyük çoğunluğumuz da ihale sistemimizdeki kronik problemler için endişeli. Toplumumuzun %75’i kamu kurumlarında yolsuzluk olduğunu düşünürken, kamu ihalelerindeki yolsuzluk sorulduğunda bu oran %85’e çıkıyor.

Bir yönüyle kamu ihalelerinde yaşananlar, uluslararası bir problemin parçası. Birleşmiş Milletler’e göre, dünya genelinde kamu ihale harcamalarının %10-25’i yolsuzluk nedeniyle kayboluyor. Türkiye, 2022 itibarıyla kamu harcamalarının yaklaşık %30’unu ihaleler üzerinden gerçekleştirirken, bu harcamaların milyarlarca lirasının verimsizce ve kötü niyet ile harcandığı söylenebilir.

2023 Sayıştay raporlarında, denetimsiz ve rekabetsiz yöntemlerle yapılan kamu ihalelerinin arttığına dikkat çekiliyor.

Yağız Alp Tekin ve Ömer Özgen, Türkiye’deki ihalelerde neler yaşandığını, Sayıştay başta olmak üzere hazırlanan raporları inceledi. İhale haber dosyasında, ihalelerin birçok alanında neler olduğu ortaya koyuluyor.