Vize imparatorluğu-3: Rekabet Kurumu’ndan VFS’ye "rekabetçi baskı" tespiti

CANAN COŞKUN

Vize aracı kurumlarından BLS International Vize Hizmetleri, Rekabet Kurumu’na 18 Ocak 2024’te 1998’de İstanbul’da kurulan bir başka vize aracı kurumu iDATA’nın hisselerinin tamamının devralmasıyla ilgili bildirimde bulundu. Bunun üzerine Haziran 2024’te kurum tarafından sektördeki diğer şirketlerin de durumunu tespit eden bir değerlendirme raporu hazırlandı.

Lighthouse Reports’un dünya çapında bir vize işleme devi olan VFS’nin faaliyetlerine odaklandığı çalışmanın Türkiye ayağıyla ilgili yazı dizisi, VFS’nin Türkiye pazarındaki yeriyle devam ediyor. Rekabet Kurumu’nun bir devralma bildirimine ilişkin kararında VFS’nin pazardaki gücü gözler önüne serildi.

Söz konusu devralma bildirimini BLS FZE isimli şirket yaptı. Hindistan merkezli BLS’nin iştirak şirketi olarak Türkiye’de hizmet veren aracı firma, Türkiye’deki İspanya Büyükelçiliği adına vize işleme hizmeti sunuyor.

Vize ihaleleri nasıl veriliyor?

Rekabet Kurumu’nun 2024 tarihli kararında vize hizmeti sunulacak ülkelerin vize işleme hizmeti alımında farklı ihale yöntemleri benimsendiği aktarıldı. Örneğin, İspanya ve Slovakya küresel seviyede tüm ülkeleri kapsayacak şekilde tek bir ihale düzenliyor; Almanya, Fransa ve Hollanda birkaç ülkeyi içeren bir bölge için tek bir ihale düzenliyor; İtalya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti her ülke için ayrı ihaleler düzenliyor. Ayrıca bazı ülkeler herhangi bir başvuru merkezine ilgili hizmeti devretme tercihinde bulunmuyor.

Ülkelerin vize başvuru merkezlerine devretmelerine ilişkin kriterler bulunuyor. İhalelerde teklif verebilmek için şirketlerin belirli asgari bir yıllık gelire ve sektörde tecrübeye sahip olması gibi bazı teknik ve ekonomik kriterleri sağlamaları gerekiyor. Buradaki teknik kriterleri, hizmet sağlamak için mevcut olan tesis ve olanaklar, personelin yetkinliği ve sayısı, çalışma yöntemi ve süreçleri, kişisel verilerin korunmasına yönelik alınan önlemler, işleme alınan vize başvurularının sayısı ve hizmet verilen ülke sayısı dahil olmak üzere sağlayıcının önceki deneyimleri oluşturuyor. Ekonomik kriteri ise her bir hizmet sağlayıcının vize için başvuranlardan almak istediği hizmet bedelinin ne olduğu oluşturuyor. Genellikle en düşük komisyon bedelinin yer aldığı teklife en yüksek puan veriliyor.

En yüksek puanı alanı hizmet sağlayıcıyla sözleşmeyi düzenleyen makam onayladığı takdirde operasyonlarını yürütmek için bir alt yüklenici de kullanabiliyor.

Misyonlar ihale şartnamelerini kendi web sitelerinden yayımlayarak veya davet usulüyle kendi kanunları çerçevesinde ihalelerini düzenleyebiliyor.

Vize işleme hizmetlerine ilişkin ihaleler seyrek aralıklarla düzenleniyor. Her bir ihale süresi ülkeden ülkeye değişiklik göstermekle birlikte üç ila yedi yıl arasında sürebiliyor. Bu denli yüksek değerli, seyrek aralıklarla düzenlenen ve kazanan teklif sahibinin tüm pazarı elde ettiği ihalelerde, ihaleyi kazanmak için mümkün olan en rekabetçi fiyatların teklif edilmesi gerekiyor. Öyle ki ihalenin kazanılamaması, teklif sahiplerinin ticari faaliyetleri üzerinde önemli olumsuz etkilere neden olabiliyor.

Kararda 2010-2023 yılları arasındaki vize aracı kurum ihalelerini kazanan şirketlerin listesine de yer verildi. Buna göre, VFS toplam 44 ihale kazandı.

Rekabetçi baskı

Kararda, VFS’nin pazar payı ve çok sayıda ülke için ilgili hizmetleri sunduğu dikkate alındığını taraflar üzerinde önemli bir rekabetçi baskı sergileyebilecek pazar lideri bir rakip olduğu belirtildi. Birleşik Arap Emirlikleri’nde kurulmuş olan VF Worldwide Holdings LTD’nin tamamına sahip olduğu iştirak şirket VF Vize Danışmanlık Hizmetleri Şirketi’nin 2010 yılından bu yana pazarda faal olduğu, diplomatik misyonlar ve dışişleri bakanlıkları için vize hizmeti faaliyetinin ana yüklenicisi olarak faaliyet gösterdiği belirtildi. Şirketin "alt yüklenicisi"nin Gateway şirketi olduğu aktarıldı.

VF Vize’nin Türk vatandaşları için Avustralya, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Kanada, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Ekvator Ginesi (e-vize), Estonya, Finlandiya, Fransa, İzlanda, İrlanda, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Malta, Yeni Zelanda, Norveç, Polonya, Slovenya, Surinam (e-vize), İsveç, Hollanda, Ukrayna ve Birleşik Arap Emirlikleri adına vize başvuru merkezi olarak faaliyet gösterdiği kaydedildi.

Rekabet Kurumu nasıl soruşturma yürütür?

Vize işleme şirketlerini temsil eden avukatlardan edinilen bilgiye göre, Rekabet Kurumu, şirketlerle ilgili re’sen veya şikâyet üzerine soruşturma başlatabilir. Rekabet Kurumu’nun kararları hukuki olarak bir sonuç doğurmuyor, ancak kurumun sorun tespit etmesi durumunda şirketin o yılki cirosunun yüzde 10’una kadar idari para cezası uygulayabilir. Ülkelerin vize işleme işi için çıktığı ihaleler kamu ihalesi niteliği taşımadığından adli soruşturmalara da konu edilemiyor ancak Rekabet Kurumu, yurttaşların zarara uğraması gibi sebeplerle inceleme başlatabilir.

Yazı dizisinin yarınki bölümünde başvuru sahiplerinin vize süreçlerinde karşılaştığı sorunları ele alacağız.

Küresel araştırmacı gazetecilik raporu: VFS'nin vize imparatorluğunda kâr, baskı ve usulsüzlük ağı

Vize imparatorluğu-1: Klimacıdan vize devine, vergi cennetinden milyarlık sermayeye

Vize imparatorluğu-2: Mevlüt Çavuşoğlu’nun yetkisi, Gateway’in yükselişi