Bu davanın sonucu Instagram ve Facebook’u kökten değiştirebilir: Beğeni sayıları ve sonsuz kaydırma yasaklanabilir

Kısa Dalga - Instagram ve Facebook’un bugün alıştığımız kullanım biçimini değiştirebilecek önemli bir dava ABD’de başlıyor.

Aralarında California ve New York’un da bulunduğu 30 ABD eyaletinin Meta’ya karşı 2023 yılında açtığı dava salı günü jüri önünde görülmeye başlanacak.

BBC’nin aktardığına göre eyaletler, Meta’nın çocukların mahremiyetini korumaya yönelik federal ve eyalet yasalarını defalarca ihlal ettiğini savunuyor. Davanın mali boyutu da oldukça büyük: Meta’dan talep edilen toplam tazminatın 1 trilyon doları aşabileceği belirtiliyor.

Ancak davayı önemli kılan yalnızca tazminat miktarı değil. Eyaletlerin talepleri kabul edilirse Instagram ve Facebook’un çalışma biçiminde köklü değişiklikler yapılması gerekebilir.

Beğeni sayısı ve sonsuz kaydırma kaldırılabilir

Davacı eyaletler, özellikle çocuk ve genç kullanıcılar açısından Meta’dan bir dizi değişiklik istiyor.

Bunlar arasında beğeni sayılarının kaldırılması ve sonsuz kaydırma özelliğine son verilmesi de bulunuyor.

Eyaletlerin diğer talepleri şöyle:

● Genç kullanıcılar için ebeveyn doğrulama sistemi getirilmesi,

● Eyaletlerin “dopamin manipüle eden tavsiye algoritmaları” olarak nitelendirdiği algoritmaların değiştirilmesi,

● Kullanıcıların fotoğraflardaki görünüşlerini değiştiren birçok filtrenin kaldırılması,

● Videoların otomatik oynatılmasına son verilmesi,

● Bir kullanıcının birden fazla hesap açmasının engellenmesi,

● Instagram Stories gibi belirli süre sonra kaybolan içeriklerin kaldırılması.

Bunların neredeyse tamamı Instagram ve Facebook’un bugünkü kullanıcı deneyiminin temel parçaları arasında yer alıyor.

Suçlama: Çocukları platformda tutmak için tasarlandı

Davacı eyaletlere göre bu özelliklerin önemli bir bölümü kullanıcıların, özellikle de çocukların ve gençlerin platformlarda mümkün olduğunca sık ve uzun süre kalmasını sağlamak üzere tasarlandı.

Dava dosyasında, sık gönderilen bildirimlerin de gençleri uygulamalara geri döndürmek için kullanıldığı ileri sürülüyor.

Eyaletler Meta’nın genç kullanıcıları kendisine bağımlı hale getirerek kullanıcı tabanını ve dolayısıyla ticari faaliyetlerini büyütmek için çocukları “sömürmeyi seçtiğini” savunuyor. Meta ise suçlamaları reddediyor.

Şirketten yapılan açıklamada, “Bu iddialara kesinlikle katılmıyoruz ve kanıtların gençleri destekleme konusundaki uzun süredir devam eden kararlılığımızı göstereceğinden eminiz” denildi.

Meta daha önce 942 milyon dolar cezaya çarptırıldı

Yeni dava, Meta açısından daha önce alınmış kritik bir mahkeme kararının ardından geliyor.

New Mexico’da görülen başka bir davada mahkeme Meta’ya toplam 942 milyon dolar ceza vermiş ve Instagram ile Facebook'ta önemli değişiklikler yapılmasına hükmetmişti.

Mahkemenin istediği düzenlemeler arasında 18 yaşından küçük kullanıcılar için beğeni sayılarının kaldırılması, gençlerin platform üzerinden çıplaklık içeren görüntü gönderip almasının engellenmesi ve uygulamaların anlık bildirimlerinin günün belirli saatleriyle sınırlandırılması bulunuyor.

Kararı veren Yargıç Bryan Biedscheid daha da ileri giderek Meta’yı “kamusal zarar” (public nuisance) olarak nitelendirdi.

Biedscheid, Meta’nın platformlarının toplum üzerindeki etkisini havayı kirleten bir fabrikanın yarattığı zarara benzetti. Meta kararı temyize götüreceğini açıkladı.

New Mexico kararı yalnızca bu eyalette uygulanıyor. Ancak yeni davada durum farklı.

ABD’nin üçte ikisini temsil eden 30 eyalet

Meta’ya karşı dava açan 30 eyalet, ABD nüfusunun yaklaşık üçte ikisini temsil ediyor.

Bu nedenle eyaletlerin davayı kazanması halinde Meta’nın değişiklikleri yalnızca belirli eyaletlerde uygulamak yerine ABD genelinde hayata geçirmek zorunda kalabileceği değerlendiriliyor.

Böyle bir sonuç, sosyal medya platformlarının yaklaşık 20 yıldır üzerine kurulduğu bazı mekanizmaların ilk kez ciddi biçimde sorgulanması anlamına gelecek.

Bunların başında da “beğeni” sistemi geliyor.

Meta’nın kendi araştırması da “sosyal karşılaştırmaya” işaret etti

Beğeniler Facebook’un ilk yıllarından beri platformun en temel etkileşim araçlarından biri. Daha sonra diğer sosyal medya platformlarının da merkezine yerleşti.

Ancak son yıllardaki araştırmalar, beğeni sayısı gibi etkileşim ölçütlerinin özellikle gençlerde reddedilme ve depresyon duygularını artırabileceğine işaret ediyor.

BBC’nin aktardığı dava belgelerine göre Meta’nın kendi araştırmalarında da beğeni sayılarının kullanıcıları “sosyal karşılaştırmaya” yönelttiği tespit edildi.

Instagram’ın teşvik ettiği bu karşılaştırmanın yalnızlığın artması, beden algısının kötüleşmesi ve olumsuz ruh haliyle bağlantılı olduğu sonucuna varıldı.

Bu yıl Meta’ya karşı açtığı davayı kazanan genç bir kadın da mahkemede Instagram ve YouTube’da henüz dokuz yaşındayken onlarca hesap oluşturduğunu anlatmıştı.

Bu hesaplardan kendi gönderilerini beğenerek hem etkileşimini artırmaya hem de kendisini daha değerli hissetmeye çalıştığını söyleyen genç kadın, o dönemde depresif hissetmeye başladığını ve 10 yaşında depresyon tanısı aldığını ifade etmişti.

Dava sosyal medyanın geleceğini etkileyebilir

30 eyalet şimdi federal mahkemeden Meta’nın kullandığı bazı tasarım ve algoritmaların gençlerin ruh sağlığına zarar verdiği sonucuna varmasını istiyor.

Davanın görüleceği mahkemeye Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers başkanlık ediyor. Meta, dava kapsamında bugüne kadar 2 milyondan fazla belgeyi karşı tarafa teslim ettiğini açıkladı.

Eyaletlerin taleplerinin kabul edilmesi halinde sonuç yalnızca Meta’nın ödeyeceği tazminatla sınırlı kalmayabilir.

Beğeniler, sonsuz kaydırma, otomatik oynatılan videolar, Stories, filtreler ve kişiselleştirilmiş tavsiye algoritmaları gibi sosyal medyanın kullanıcıyı ekranda tutmaya dayalı temel mekanizmaları yeniden tasarlanmak zorunda kalabilir.

Bu nedenle dava, yalnızca Instagram ve Facebook için değil, sosyal medya platformlarının geleceği açısından da kritik bir sınav olarak görülüyor.

629 Yargıtay kararında suçlamalar: Facebook'ta “devlet büyüklerine hakaret”, Instagram'da “cinsel suçlar”, X'te “kutuplaşma”