629 Yargıtay kararı ve "suç" karnesi: Facebook'ta “devlet büyüklerine hakaret”, Instagram'da “cinsel suçlar”, X'te “kutuplaşma”

GÜLSEVEN ÖZKAN

Sosyal medya platformlarında işlenen suçların türleri, suçun işleniş biçimleri ve yargısal süreçlere etkisi akademik bir araştırmayla mercek altına alındı. Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Kolluk Uygulamaları ve Eğitim Merkez Komutanlığı Yüksekokulu Kolluk Uygulamaları Bölümü'nden Dr. Murat Cihan tarafından hazırlanan "Sosyal Medya Kaynaklı Suçların Yargı Kararları Üzerinden Analizi: Ampirik Bulgular ve Tahmin Modeli Yaklaşımı" başlıklı araştırmada mahkeme kararlarından oluşturulan özgün bir veri seti kullanılarak sosyal medya aracılığıyla işlenen suçlara ilişkin Yargıtay kararları incelendi.

Karar bağlanan 629 Yargıtay kararı 700 ayrı suç incelendi

Bu kapsamda Yargıtay kararlarında ceza daireleri seçilerek 1 Ocak 2025-31 Aralık 2025 tarihleri arasında "Facebook", "Instagram" ve "Twitter" için inceleme yapıldı. Tarama sonucunda, Facebook kelimesinin geçtiği 507, Instagram kelimesinin geçtiği 42 ve Twitter kelimesinin geçtiği 80 olmak üzere toplam 629 Yargıtay kararına ulaşıldı. Bazı dosyalarda birden fazla suç tipinin yer alması nedeniyle suçlar tek tek analiz edildi. Buna göre, Facebook aracılığıyla işlenen 561, Twitter ( X) aracılığıyla işlenen 88 ve Instagram aracılığıyla işlenen 51 suç olmak üzere incelenen dosyalarda toplam 700 ayrı suçun yer aldığı belirlendi.

62 milyon kişi sosyal medya kullanıyor, haftada 25 saat harcıyor

Araştırmaya göre, Türkiye'de halen 62,3 milyon kişi sosyal medya kullanıyor. Kullanıcılar haftada ortalama 25 saatlerini sosyal medya platformlarında geçirirken, sosyal medya kullanıcı sayısının 2027 yılına kadar 76 milyonun üzerine çıkmasının beklendiği belirtildi.

Yüzde 89 ile Intragram ilk sırada, X yüzde 58

Verilere göre, yüzde 89,5 kullanım oranıyla Instagram Türkiye'nin en yaygın kullanılan sosyal medya platformu olmayı sürdürürken, onu WhatsApp (yüzde 88,9), YouTube (yüzde 78), Facebook (yüzde 68,6), X-Twitter (yüzde 58,7), Telegram (yüzde 53,9), TikTok (yüzde 48,4), Messenger (yüzde 41), Pinterest (yüzde 40,4), Snapchat (yüzde 26,8), LinkedIn (yüzde 26,5), iMessage (yüzde 18,5), Skype (yüzde 12,4), Reddit (yüzde 11,4) ve Discord (yüzde 10,9) takip etti.

Facebook aracılığıyla işlenen suçlarda ilk sırada “devlet büyüklerine hakaret" var

Araştırmada, Facebook aracılığıyla işlendiği tespit edilen 75 farklı suç türünde toplam 561 suç incelendiği ifade edildi. Buna göre, 2025 yılında Yargıtay tarafından karara bağlanan Facebook kaynaklı suçlarda ilk sırayı 192 olay ve yüzde 34,2 ile "devlet büyüklerine hakaret" suçu aldı.

Bunu 108 olay ve yüzde 19,3 ile "hakaret", 29 olay ve yüzde 5,2 ile "verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme", 22 olay ve yüzde 3,9 ile "halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri aşağılama" izledi. Araştırmaya göre, "Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, devletin kurum ve organlarını aşağılama" ile "suçu ve suçluyu övme" suçları ise 19'ar olayla toplam suçların yüzde 3,4'ünü oluşturdu.

Facebook’ta devlet tartışılıyor ve çoğu yargıya taşınıyor

Araştırmaya göre, Facebook aracılığıyla işlendiği belirlenen 561 suç olarak belirtilen eylemin önemli bölümünü ifade içerikli suçlar oluşturdu. Buna göre, ifade özgürlüğü ve siyasal eleştiri sınırında değerlendirilen "devlet büyüklerine hakaret" ve "hakaret" suçları, Facebook kaynaklı suçların yüzde 53,5'ini oluşturdu. Çalışmada, bu tablonun Facebook'un kamusal tartışmaların yürütüldüğü önemli bir platform haline geldiğini, buna karşın siyasal içerikli paylaşımların da yoğun şekilde yargıya taşındığını ortaya koyduğu ifade edildi.

Çalışmada “devlet organlarını aşağılama suçu” yüzde 3,9, “terör örgütü propagandası suçu” ise yüzde 1,4 oranıyla dijital ortamda "güvenlikleştirme" yaklaşımının yansımaları olarak değerlendirildi.

Instagram: Banka aracığıyla dolandırıcılık ilk sırada, çocuğun nitelikli cinsel istismarı üçüncü sırada

Çalışmada Instagram başlığı altında yer alan toplam 27 farklı suç türü kapsamında 51 ayrı suçun işlendiği görüldü. Geçen yıl Yargıtay tarafından karar bağlanan suçlarda Instagram'ın araç olarak kullanıldığı suçlarda ilk sırayı yüzde 13,7 ile “bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları kullanılarak işlenen dolandırıcılık” aldı. “Verileri hukuka aykırı ele geçirme” yüzde 11,8, “özel hayatın gizliliğini ihlal” yüzde 7,8, “hakaret ve müstehcenlik” yüzde 5,9'ar, “devlet büyüklerine hakaret ile sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme” suçları ise yüzde 3,9 oranında tespit edildi. Instagram'ın dolaylı olarak kullanıldığı suçlarda ise en yüksek oran yüzde 7,8 ile “çocuğun nitelikli cinsel istismarı” olurken, “hırsızlık” yüzde 3,9, “kasten öldürme” ise yüzde 2 olarak kaydedildi.

Gazeteci Alican Uludağ'ın X hesabı erişime engellendi

Instagram görsel nedeniyle cinsel suçlar öne çıkıyor

Araştırmaya göre Facebook’ta ifade özgürlüğü sınırını aşan hakaret suçları baskınken, Instagram’da dolandırıcılık ve cinsel içerikli suçların öne çıkıyor.

Verileri hukuka aykırı ele geçirme yüzde 11,8, cinsel suçlar yüzde 9,8, özel hayatın gizliliğini ihlal yüzde 7,8 ve müstehcenlik yüzde 5,9 oranında oldu.

Araştırmacıya göre, Instagram’da kullanıcıların fotoğraf, video, hikaye ve özel mesajlaşma özellikleri aracılığıyla yoğun kişisel veri ve özel yaşam unsurlarını paylaşmaları bu durumun ortaya çıkmasına neden oluyor. Ayrıca platformun beğeni, takipçi ve görünürlük odaklı yapısı da bunda etkili.

Çalışmaya göre, Facebook’un metin ve siyasal tartışma odaklı yapısına karşın Instagram’ın daha çok görsel sunum ve bireysel etkileşim eksenli bir platform olması da etkili. Instagram'ın görsel yapısı, sahte reklamlar ve gerçek izlenimi veren hesapların kullanıcıları dolandırıcılık girişimlerine karşı daha savunmasız bırakıyor.

Facebook "siyasal çatışma alanı”, Instagram "uygun bir hedef"

Araştırmada, Facebook'un bir "siyasal çatışma alanı", Instagram'ın ise görsel yapısı nedeniyle özel hayatın gizliliğini ihlal ve ticari dolandırıcılık gibi suçlar açısından "uygun bir hedef" haline geldiği değerlendirildi. Facebook'ta devlet büyüklerine hakaret suçunun Instagram'a göre yaklaşık 9 kat daha fazla görülmesinin de iki platformun kullanıcılar tarafından farklı amaçlarla kullanıldığını gösterdiği belirtildi.

X’te ideolojik tartışma ve kutuplaşma var

Çalışmada, X ideolojik tartışmaların ve kutuplaşmanın en yoğun yaşandığı sosyal medya platformu olarak öne çıktı. Bu nedenle X’te “halkın bir kesimini aşağılama” yüzde 6,8 ve yüzde 9.1 ile “dini değerleri aşağılama” suçları diğer platformlara göre daha yüksek oranda görüldü. Facebook'ta daha çok bireylere veya siyasilere yönelik hakaretler öne çıkarken X’te toplumsal grupları hedef alan paylaşımların daha yaygın olduğu görüldü.

“Suçu ve suçluyu övme suçu” da yüzde 9,1 oranıyla dikkat çekerken, “terör bağlantılı suçlar” toplamda yaklaşık yüzde 10 düzeyine ulaştı. “Uyuşturucu madde kullanılmasını özendirme” suçu ise yüzde 4,5 ile X’te en sık görülen suçlar arasında yer aldı. Araştırmacıya göre bu tablo platformun hızlı bilgi akışı ve anonim hesap kullanımına daha fazla olanak sağlamasıyla ilgili.

Araştırmacıya göre X üzerinden elde edilen bulgular, platformun Facebook ve Instagram’dan farklı olarak “kamusal ve ideolojik bir suç sahası” niteliği taşıdığını ortaya koydu. X ifade özgürlüğü sınırları ile kamu düzenini korumaya yönelik hukuki denetimlerin karşı karşıya geldiği bir mecra olarak öne çıktı.

Araştırmacı platformları karşılaştırdı

Çalışmaya göre “Facebook’ta bireyler arası hakaret ve kişisel saldırı niteliğindeki suçlar” baskınken, Instagram’da “özel hayatın gizliliği, bilişim ve cinsel suçlar” öne çıkıyor. X’te ise daha çok “kamusal, ideolojik ve toplumsal çatışma içeren” suç türlerinin yoğunlaştığı görüldü.

Stand-up sahnesinden adliyeye: Bir komedyenin diğerine 'Bu şakayı yapma' dediği dönemdeyiz

Araştırmacı, “Facebook, geleneksel siyasi tartışmaların ve hakaret suçlarının merkezi olmaya devam ederken; Instagram, görsel sermayenin manipülasyonu üzerinden dolandırıcılık ve mahremiyet suçlarını tetiklemektedir. Twitter (X) ise, anonimlik ve hızlı etkileşim avantajıyla nefret söylemi, toplumsal değerlerin aşağılanması ve radikal fikirlerin yayılması için bir katalizör işlevi görüyor” ifadelerini kullandı.

Casperlar" ve Daltonlar gibi suç örgütleri sosyal medyayı nasıl kullanıyor?

Araştırmaya göre sosyal medya organize suç örgütleri ve bireysel suçlular tarafından da etkin biçimde kullanılan bir mecraya dönüştü. Çalışmanın ortaya diğer bulgu ise, dijital platformların gelişmesiyle birlikte suç işleme yöntemleri de değişti, suçluların sosyal medya üzerinden yeni yol ve yöntemler geliştirdi. Ayrıca terör örgütlerinin de bu platformları propaganda, iletişim ve örgütlenme amacıyla kullanıyor. Bu grupların sosyal medyada faaliyetleri çeşitlendi.

Araştırmada kamuoyunda "yeni nesil suç örgütleri" olarak anılan "Casperlar" ve "Daltonlar" olarak bilinen suç örgütleri ile benzer yapılanmaların, sosyal medya platformlarını geleneksel suç örgütlerinden farklı olarak yalnızca haberleşme aracı değil, örgütsel faaliyetlerin yürütüldüğü stratejik bir alan olarak değerlendirdiği ortaya çıkarıldı.Çalışmaya göre, bu örgütlerin sosyal medya kullanım biçimleri üç temel başlıkta öne çıkıyor:

Eleman temini: Özellikle gençlerin sosyal medya platformlarında şiddet içerikli paylaşımlar ile güç ve aidiyet duygusunu öne çıkaran söylemler kullanılarak örgütlerin cazip gösterilmeye çalışıldığı, bu yolla yeni üyeler kazanılması hedefleniyor.

Propaganda ve meşruiyet oluşturma: Sosyal medya suç örgütleri açısından propaganda yapmak ve kamuoyunda kendilerine meşruiyet kazandırmaya çalışmak için kullanılan önemli araçlardan biri haline geldi.

Suçun planlanması ve koordinasyonu: Sosyal medya platformları suçun planlanması ve uygulamasında araçsal bir rol üstlendi. Buna göre örgüt üyeleri arasındaki iletişimin sağlanması, hedef seçimi, mağdurların takip edilmesi ve suç sonrası koordinasyon süreçlerinde sosyal medya ile diğer dijital iletişim araçları etkin biçimde kullanılıyor.

Suça sürüklenen çocuklara yönelik düzenleme komisyondan geçti: Neler değişecek?

Yüzde 430 artış

Çalışmaya göre, 2016-2019 dönemine kıyasla 2025 yılında suç türü çeşitliliğinin yüzde 340 yani 4,4 kat oranında arttığı saptandı. Yıllık ortalama suç sayısı 2,5 kat, ay başına düşen vaka sayısı 2,46 kat artış gösterdi. 2016–2019 dönemi ile 2025 yılına ait veriler karşılaştırıldığında hakaret suçunda yaklaşık 18,6 katlık artış olduğu görüldü.

Veriler, dini değerleri aşağılama suçunda 42,8 kat, suçu ve suçluyu övme suçunda ise 56 kat artış yaşandığını gösterdi. Araştırmacıya göre bu dikkat çekici yükseliş sosyal medya platformlarında ideolojik ve provokatif içeriklerin belirgin biçimde yaygınlaştığına işaret ediyor. Buna karşılık tehdit ve özel hayatın gizliliğini ihlal suçlarında ise belirgin bir düşüş eğilimi gözlendi. Dolandırıcılık suçları ise stabil kaldı.

2025 yılında ilk kez görülen suç türleri, sosyal medyada ideolojik ve kutuplaştırıcı içeriklerin, suçu meşrulaştıran paylaşımların, dijital kültürün etkisiyle zararlı içeriklerin ve teknik siber suçların çeşitlendiğini gösterdiği ifade edildi.

Araştırmada tehdit, özel hayatın gizliliğini ihlal, basit dolandırıcılık, kişilerin huzurunu bozma ve iftira suçlarının 2025'te azaldığını veya önceki döneme kıyasla görünürlüğünü kaybettiği belirtildi. Buna karşılık hakaret, devlet büyüklerine hakaret, dolandırıcılık, veri ihlalleri ve cinsel suçlar her iki dönemde de varlığını sürdürdüğü; özellikle devlet büyüklerine hakaret ve veri ihlalleri suçlarında belirgin artış eğilimi olduğu dile getirildi.

Hakaret sosyal medyada normalleşiyor

Araştırmaya göre, sosyal medya platformları suç işlenmesini kolaylaştıran bir ortam oluşturuyor. Anonim hesaplar, yetersiz denetim, içeriklerin geniş kitlelere hızla ulaşması ve algoritmaların görünürlüğü artırması suç fırsatlarını güçlendiriyor. Çalışmada, özellikle hakaret içerikli paylaşımların zamanla kullanıcılar arasında normalleşebildiği ve bu durumun benzer davranışları teşvik edebildiği değerlendirmesi yapıldı.

Araştırmada yer alan sosyal medya yoluyla işlenen suçlara dair örnek olaylar:

Sanığın Facebook üzerinden “resimlerin bende, sana daha büyük acılar çektireceğim, kızım bekle sen nasıl bana zehir ettin hayatı ben de sana edeceğim bekle sen bu tehdit değil şimdi malsın, sen tehdit anlarsın sen ve mal ... acele etme sırası gelecek sen şu üniye geç o zaman seyreyle sen beni.." ifadeleriyle cinsel içerikli mesajlar iletmesi.

Sanığın X üzerinden “Atatürk skunk mi içiyordu acaba?”, “Amirim ümmet için kokain satıyorum ya “şeklinde ifadeleri.

Facebook sayfasında paylaşım yapan sanığın ",...." ismi ile bulunduğu il, kan grubu, telefon numarası ve yaşını belirterek "bağış, acil" şeklinde paylaşımda organ ticareti yaptığın tespit edilmesi.

Şikâyetçinin, internet üzerinden reklam yapan şüpheliler ile bungalov kiralamak amacıyla ve para ödemesi ve dolandırılması. Olayda iletişimin Instagram üzerinden gerçekleşlemsi.

X üzerinden küfür içeren hakaret içerikli paylaşımlar.