İhalelerde milyonluk fark ve ödenek aktarımları, kutlama harcamaları, bedelsiz devirler, şirket işçilerine ihale görevi

GÜLSEVEN ÖZKAN

Sayıştay Başkanlığı’nın Ekim 2026 tarihli denetim raporları, Kars, Rize ve Afyonkarahisar il özel idarelerinde kamu kaynaklarının kullanımı, ihale süreçleri, ödenek aktarımları, personel görevlendirmeleri, taşınmazların yönetimi ve gelirlerin tahsilatına ilişkin 2025 yılına yönelik dikkat çekici tespitler içerdi.

Üç raporda da kamu kaynaklarının mevzuata uygun ve verimli kullanılmasını engelleyen uygulamalar yer aldı. Kars’ta 77 yapım işi ihalesinde yaklaşık maliyetlerin gerçekçi belirlenmemesi nedeniyle sözleşme bedellerinin toplamda 20,6 milyon lira daha düşük olabileceği hesaplandı. Aynı idarenin köylere hizmet götürme birliklerine amacı dışında 10,5 milyon lirayı aşan ödenek aktardığı belirlendi. Rize’de yapım ve onarım işlerinin mal alımı gibi doğrudan temin edilmesi, yüklenicilere araç temin ettirilmesi ve otel işletmesinde teminat alınmaması rapora girdi. Afyonkarahisar’da ise birliklere proje ve İl Genel Meclisi kararı olmadan ödenek aktarılması, OSB’lerde ruhsat ve harç takibinin yapılmaması, işçilerin yıllık izinlerinin birikmesi gibi sorunlar tespit edildi.

Kars’ta 77 ihalede 20,6 milyon liralık olası fark

Kars İl Özel İdaresi raporundaki en dikkat çekici tespitlerden biri, yapım işi ihalelerinde yaklaşık maliyetlerin gerçekçi ve güvenilir biçimde belirlenmemesi oldu.

Sayıştay, 2025 yılında Plan, Proje, Yatırım ve İnşaat Müdürlüğü, Su ve Kanal Hizmetleri Müdürlüğü ile Yol ve Ulaşım Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen veya geçici-kesin kabulü yapılan 77 yapım işi ihalesini inceledi.

Sayıştay, Kars İl Özel İdaresi tarafından açık ihale yöntemiyle gerçekleştirilen 77 yapım işi ihalesinde yaklaşık maliyetler ile sözleşme bedelleri arasında ortalama yüzde 25,46, yaklaşık maliyetler ile piyasa rayiçlerini gösteren teklif ortalamaları arasında ise yüzde 20,84 sapma tespit etti. Raporda, yaklaşık maliyetlerin piyasa fiyatları ortalamasına yakın belirlenmesi halinde sözleşme bedellerinin toplam 20 milyon 636 bin 139,37 TL daha düşük gerçekleşmiş olacağı belirtildi.

Sayıştay, yaklaşık maliyetlerin gerçekçi belirlenmemesinin ekonomik açıdan en avantajlı teklifleri veren isteklilerin aşırı düşük teklif kapsamında değerlendirme dışı bırakılmasına ve ihalelerin daha yüksek bedellerle sonuçlanmasına yol açabildiğine dikkat çekti.

İdare, yaklaşık maliyetlerin Bakanlığın güncel birim fiyatları ve mühendislik eğitimi almış personelin hazırladığı metrajlar üzerinden hesaplandığını savundu. Sayıştay ise tek bir kaynağa dayanılmaması, piyasa rayiçlerinin belirlenmesinde farklı kaynaklardan da yararlanılması gerektiğini belirtti.

İhale limitinin altında kalmak için işler bölündü

Kars’ta ihale süreçlerine ilişkin bir başka tespit, bazı mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin parasal limitlerin altında kalacak şekilde parçalara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesi oldu. Sayıştay, bu yolla temel ihale usulleri yerine doğrudan temin yönteminin kullanıldığını belirledi.

Köylere hizmet ödeneğinden amacı dışında 10,5 milyon lira aktarıldı

Sayıştay, Kars İl Özel İdaresi bütçesinden Köylere Hizmet Götürme Birliklerine mevzuatta sayılan köye yönelik yatırım alanları dışındaki işler için toplam 10 milyon 571 bin 754,23 TL aktarıldığını tespit etti. Aktarımlar arasında sokak hayvanlarına yönelik harcamalar, asfalt plenti bakım ve onarımı ile açıklaması bulunmayan ödenekler de yer aldı.

Yemek ve kutlama harcamaları tasarruf tedbirlerine aykırı bulundu

Sayıştay, Kars İl Özel İdaresi’nin Cumhurbaşkanlığı’nın tasarruf tedbirlerine ilişkin genelgesine aykırı harcamalar yaptığını da belirledi.

Sayıştay, Kars İl Özel İdaresi’nin uluslararası toplantılar ve millî bayramlar dışında kutlama ve yemek organizasyonları düzenlediğini, çeşitli hediyelik eşyalar aldığını tespit etti. Bu harcamalar için İçişleri Bakanlığı’ndan izin alınmadığı ve giderlerin Tasarruf Tedbirleri Bilgi Sistemi’ne kaydedilmediği belirtildi.

İdare, harcamaların üst yöneticinin temsil ve tanıtma giderleri kapsamında olduğunu, kente gelen konukların konaklama ve yemek masraflarının karşılandığını, sosyal ve kültürel etkinlikler için hediyelik malzeme alındığını savundu. Sayıştay ise bu gerekçelerin mevzuata aykırılığı ortadan kaldırmadığını kaydetti.

Şirket personeli ihale ve kabul komisyonlarında görevlendirildi

Sayıştay, Kars İl Özel İdaresi bünyesinde işçi statüsündeki şirket personelinin, memurlar eliyle yürütülmesi gereken ihale komisyonu ve muayene-kabul komisyonu üyeliği gibi görevlerde çalıştırıldığını, ayrıca gerçekleştirme görevlisi olarak evrak düzenlediğini tespit etti.

Sayıştay, şirket personelinin ihale komisyonu üyeliği, muayene ve kabul komisyonu üyeliği ile gerçekleştirme görevlisi olarak evrak düzenlenmesi gibi görevlerde görevlendirildiğini tespit etti.

Aynı teknik personel birden fazla şantiyenin şefi gösterildi

Yapım işlerinde şantiye şefliği görevlendirmeleri de Sayıştay’ın tespitleri arasında yer aldı. Tarihleri çakışan veya aynı dönemde yürütülen farklı yapım işlerinde aynı teknik personelin birden fazla işin şantiye şefi olarak bildirildiği belirlendi.

Sayıştay, şantiye şefinin yapım işinin başında bulunması, iş programını ve inşaat organizasyonunu yürütmesi gerektiğini hatırlattı. Aynı kişinin eşzamanlı olarak farklı şantiyelerde görevlendirilmesinin, yüklenici firmalara şantiye şefi istihdam etmeyerek maliyet avantajı sağlayabileceği ve rekabet koşullarını bozabileceği belirtildi.

4,3 milyon liralık hurda yıllardır kayıtlarda

Kars'ta hurdaya ayrılması gereken taşınırların şantiye birimine ait alanda açıkta ve yığınlar halinde bekletildiği, hurdaya ayırma işlemlerinin başlatılmadığı görüldü.

Sayıştay, 4 milyon 354 bin 99 lira tutarındaki hurda varlığın uzun yıllardır mali kayıtlarda bulunmasına rağmen tespiti ve elden çıkarılması için gerekli işlemlerin yapılmadığını belirledi.

Kuyu suları denetlenemedi, su hizmetlerinden gelir elde edilmedi

Sayıştay, DSİ tarafından gerçek ve tüzel kişilere sondaj izni verilen kuyulardan çekilen su miktarının denetlenemediğini de ortaya koydu. İl Özel İdaresi’nin, izin verilen kuyulardaki faydalı tüketim miktarlarına ilişkin bilgileri DSİ’den almadığı ve kurumlar arasında koordineli bir denetim mekanizması oluşturmadığı belirlendi.

Raporda ayrıca İl Özel İdaresi’nin görev alanında sunduğu içme ve kullanma suyu hizmetlerinden yararlanan gerçek ve tüzel kişilerden herhangi bir gelir elde edilmediği tespit edildi.

Kültür varlıkları katkı payları takip edilmedi

Belediyelerin emlak vergisi üzerinden tahsil etmesi gereken taşınmaz kültür varlıklarını koruma katkı paylarının ve gecikme faizlerinin İl Özel İdaresi tarafından takip ve tahsil edilmediği de belirlendi.

Mesire alanının işletme hakkı şirkete ihalesiz ve bedelsiz devredildi

Kars’ın Arpaçay ilçesine bağlı Çanaksu köyündeki mesire alanında otopark işletilmesi ve giriş ücreti alınmasına ilişkin haklar, 4 Eylül 2025 tarihli İl Genel Meclisi kararıyla İl Özel İdaresi’nin ortağı olduğu Sarıkamış Dağ İnşaat Turizm AŞ’ye ihale yapılmadan, bedelsiz ve süresiz devredildi. Sayıştay, işletme hakkı devrinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında ihale yoluyla yapılması gerektiğini belirtti. İdare ise denetim sırasında uygulamadan vazgeçildiğini ve ihale yapılacağını bildirdi.

İdare, alanın bakım ve temizlik hizmetlerinin karşılanması amacıyla otopark ücreti tahsil etme hakkının şirkete devredildiğini açıkladı. Ancak denetim sırasında uygulamadan vazgeçildiği ve işletme hakkının ihale yoluyla devredileceği bildirildi.

Taşınmazlar süresiz tahsis edildi, bazı kamu gelirleri tahsil edilmedi

Kars’ta bazı kamu taşınmazlarının diğer kurum ve kuruluşlara 25 yılı aşamayacak şekilde tahsis edilmesi gerekirken süre belirtilmeden tahsis edildiği de tespit edildi. Ayrıca Acil Çağrı Merkezi’ne tahsis edilen cari ödeneklerin İl Özel İdaresi’ne aktarılarak kullanıldığı tespit edildi.

Afyonkarahisar’da 2019’dan beri süren ödenek aktarımları

Afyonkarahisar İl Özel İdaresi’nin, Köylere Hizmet Götürme Birliklerinin hazırlaması gereken yatırım planı, yıllık çalışma programı ve uygulama projeleri İl Genel Meclisi’ne sunulmadan, İl Genel Meclisi kararı alınmaksızın İil encümeni kararıyla birliklere ödenek aktardığı tespit edildi. Sayıştay, bu bulgunun 2019 yılından bu yana raporlarda yer aldığını ve sorunun devam ettiğini belirtti.

Sayıştay, bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları tarafından yatırım amacıyla Afyonkarahisar İl Özel İdaresi’ne aktarılan ödeneklerin, idare tarafından yeniden Köylere Hizmet Götürme Birliklerine aktarılmasını da mevzuata aykırı buldu. Raporda, bu yöntemin kamu ihale ve mali yönetim mevzuatının dışında bir uygulama alanı oluşturduğu belirtildi.

OSB’lerde ruhsat bildirimi yapılmadı, harçlar takip edilmedi

Afyonkarahisar İl Özel İdaresi’nin sorumluluğunda bulunan ve Afyonkarahisar Belediyesi’nin mücavir alanı dışında kalan organize sanayi bölgelerinde verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin bildirim yapılmadığı, tahsil edilen harçlardan idareye aktarılması gereken payların da gönderilmediği tespit edildi.

Mevzuata göre OSB’ler tarafından verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatları için tahsil edilen harçların ilgili belediye veya il özel idaresinin hesabına yatırılması gerekiyor. Sayıştay, İl Özel İdaresi’nin ruhsat bildirimlerini ve harç aktarımını takip etmediğini belirtti.

İdare, 5 Mayıs 2026’da dokuz OSB müdürlüğüne yazı göndererek ruhsat harçlarının kendi hesabına yatırılmasını istediğini bildirdi. Sandıklı OSB’nin tahsil ettiği harçları idare hesabına yatırdığı belirtildi. Bazı OSB’ler henüz faaliyete geçmediklerini, bazıları ise belediye mücavir alanında bulundukları için harçları ilgili belediyeye yatırdıklarını bildirdi.

İşçilerin yıllık izinleri birikti

Afyonkarahisar İl Özel İdaresi’nde çalışan kadrolu işçiler ile hizmet alımı sözleşmeleri kapsamında çalıştırılan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin mevzuata uygun kullandırılmadığı da tespit edildi. Raporda, bazı çalışanların kullanılmamış yıllık izinlerinin biriktiği belirtildi. Sti.

Taşınmaz envanteri tamamlanmadı, 514 bin liralık emanet gelir kaydedilmedi

Sayıştay, Afyonkarahisar İl Özel İdaresi’nin 2025 yılı içinde ilgililerine ödenmeyen 514 bin 107,28 TL tutarındaki bütçe emanetini, zamanaşımı süresi dolmasına rağmen yıl sonunda bütçeye gelir kaydetmediğini tespit etti. İdare tutarın gelir kaydedileceğini bildirdi; ancak denetim raporunda henüz bu yönde bir işlem yapılmadığı belirtildi. Sayıştay ayrıca Afyonkarahisar İl Özel İdaresi’nin 2025 yılı mali tablolarında yapılması gereken enflasyon düzeltmesinin gerçekleştirilmediğini tespit etti.

Rize'de yüklenicilerden binek araç istenmesi

Rize İl Özel İdaresi’nin bazı yapım işi sözleşmelerinde, yüklenicilerin idareye binek araç temin etmesini öngören hükümlere yer verildi. Sayıştay bu uygulamayı raporunda bulgu olarak kayda geçirdi. Sayıştay, yapım işi ihale dokümanlarında idarece kullanılmak üzere araç, gereç, makine ve ekipmanın yüklenici tarafından temin edilmesini öngören düzenlemelere yer verilmemesi gerektiğini belirtti.

Yapım ve onarım işleri mal alımı gibi doğrudan temin edildi

Rize’de bazı yapım ve onarım işlerinin mal alımı olarak doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği de rapora girdi. Sayıştay, örnek olarak Veliköy Şebeke Hattı Tadilatları İşini gösterdi. İşin niteliğinin mal alımından ziyade yapım ve onarım işi olduğunu, imalat kalemlerinin malzeme, makine, ekipman ve işçilik yoluyla gerçekleştirildiğini belirtti. Bu nedenle işin mal alımı olarak doğrudan temin edilmesinin mevzuata uygun olmadığı kaydedildi. Raporda ayrıca belirli bir süre gerektiren bazı doğrudan temin yapım ve onarım işlerinde sözleşme düzenlenmediği tespit edildi.

Otel işletmesinde 23,7 milyon liralık teminat alınmadı

Rize İl Özel İdaresi’nin yap-işlet-devret modeli kapsamında yaptırdığı büyük onarım ve uzun süreli otel işletmeciliği işinde, 2020 yılında işletme dönemine geçilmesine rağmen yatırım dönemi için alınan 1 milyon 260 bin TL tutarındaki kesin teminat iade edilmedi; işletme dönemi için alınması gereken teminat ise işletmeciden alınmadı. İdare, 13 Mayıs 2026’da işletmeciye en az 23 milyon 770 bin 415,52 TL tutarında işletme teminatı yatırması için bildirim gönderdiğini, teminat yatırıldıktan sonra eski teminatın iade edileceğini bildirdi.

İç denetçi yok, yıllardır bekleyen emanetler var

Sayıştay, Rize İl Özel İdaresi’nde iç denetim biriminin kurulmadığını ve Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı hazırlanmadığını tespit etti. İdarenin tüm birimlerinde iç kontrol sisteminin temel unsurları kurulmadığı için sistemin değerlendirilemediği belirtildi.

Kemoterapi ilacı, makam aracı, atıl cihazlar: Sayıştay üniversitelerde ne buldu?

Sayıştay’dan MEB raporu: Meslek liseleri denetlenmedi, gerekli şartları taşımayan memurlara ödeme yapıldı

Sayıştay'dan İstanbul Üniversitesi raporu: Akademisyenler şirketlerde yönetici, dışarıda hekimlik, kesilmeyen faturalar