Sırbistan’da öğrencilerin listesi kazandı: Vučić yenilgiyi kabul etti

Kısa Dalga- Sırbistan’da 25 Ekim’de yapılan erken parlamento seçimlerini, yaklaşık iki yıldır devam eden protestolardan doğan Öğrenci Listesi kazandı. Aleksandar Vučić, seçim gecesi yaptığı açıklamada yenilgiyi kabul ederek öğrencilerin desteklediği listenin parlamentoda çoğunluğu elde ettiğini söyledi.

Vučić, ilk sonuçlara ilişkin değerlendirmesinde 250 sandalyeli parlamentoda Öğrenci Listesi’nin 135–140, kendi listesinin ise yaklaşık 105 milletvekili çıkaracağını belirtti. Bu dağılım, öğrencilerin desteklediği adaylara hükümet kurmak için gereken 126 sandalyenin üzerinde bir çoğunluk sağlıyor. Kesin sandalye dağılımı henüz açıklanmadı.

Başbakanlığa dönmek istiyordu

2014’ten itibaren başbakan ve ardından cumhurbaşkanı olarak ülke siyasetinin merkezinde bulunan Vučić, bu seçime başbakanlığa dönme hedefiyle girdi. Eylül ayında cumhurbaşkanlığından ayrılarak Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) öncülük ettiği seçim listesinin başına geçti.

Yenilgiyi kabul ettiği açıklamanın ardından Belgrad’da binlerce kişi sokaklarda kutlama yaptı. Seçime katılım yaklaşık yüzde 70’e ulaştı.

Her şey tren garında başladı

Öğrenci hareketini doğuran olay, 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren garının beton sundurmasının çökmesiydi. Facia sonucunda 16 kişi hayatını kaybetti. Yenilenen istasyonda yaşanan çökme, kamu ihaleleri, denetim ve yolsuzluk tartışmalarını ülke gündemine taşıdı.

Öğrencilerin şeffaf soruşturma talebiyle başlattığı eylemler, zamanla erken seçim isteyen ülke çapında bir harekete dönüştü. Yürüyüşler ve üniversitelerdeki örgütlenme yaklaşık iki yıl sürdü. Hareket, sorumluluğu tek bir lidere vermek yerine farklı sözcüler ve kolektif karar mekanizmalarıyla ilerledi.

Parti kurmaktan farklı bir yol: Öğrenciler seçti, adaylar yarıştı

Öğrenci Listesi, geleneksel bir parti örgütlenmesiyle kurulmadı. Seçime “Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor” adlı bir yurttaş grubu olarak katıldı. 250 kişilik listenin ilk sırasında kardiyolog ve üniversite öğretim üyesi Ilija Srdanović yer aldı. Seçim komisyonu listeyi 15 Eylül’de onayladı.

Hareketin temel karar organları, üniversitelerde düzenlenen ve “plenum” adı verilen öğrenci forumlarıydı. Protestoların nasıl sürdürüleceğine karar verilen bu toplantılar, daha sonra milletvekili adaylarının belirlenmesinde de kullanıldı. Listede öğretim üyeleri, hekimler, sanatçılar ve aktivistler yer aldı.

Öğrenciler, mevcut muhalefet partileriyle görüşmelerinin ardından taleplerini kendi oluşturacakları bir listeyle temsil etme kararı aldı. Adaylıklar önce üniversite şehirleri, ardından fakülteler arasında paylaştırıldı. Öğrenciler forumlarda isimler önerdi; önce uzlaşma arandı, gerektiğinde oylama yapıldı.

Adayların öğrenci olmaması, iktidar partisi mensubu veya üst düzey muhalefet yöneticisi olmaması gibi ölçütler benimsendi. Böylece öğrenciler kendileri için milletvekilliği talep etmek yerine, güvendikleri kişileri parlamentoya gönderip hareketin denetleyici rolünü sürdürmesini hedefledi.

Sağda kimler yarıştı?

İktidarın ana gücü, milliyetçi ve sağ popülist çizgideki SNS’nin öncülük ettiği “Aleksandar Vučić – Birleşik Sırbistan” listesiydi. Sırp Radikal Partisi de bu blok içinde seçime katıldı. Emekliler, Çiftçiler ve Proleterler Partisi ile İşçi Partisi de Vučić’in listesinde yer aldı.

Sağ muhalefette ise Miloš Jovanović’in öne çıktığı “Özgün Sağ” ittifakı bulunuyordu. Yeni Sırbistan Demokrat Partisi ve monarşist unsurları bir araya getiren bu blok, milliyetçi-muhafazakâr bir çizgiyi temsil ediyordu. Öğrenci Listesi’nden ayrı yarışan başlıca muhalefet ittifaklarından biriydi.

Ancak milliyetçi sağın tamamı öğrencilerin karşısında değildi. Dveri gibi sağ hareketler de Öğrenci Listesi’ni destekledi. Bu nedenle seçimdeki ayrışma, sağ ve sol arasındaki geleneksel rekabetin ötesine geçti.

Solda ve merkezde kimler vardı?

Sosyalist adını taşıyan Ivica Dačić’in Sırbistan Sosyalist Partisi (SPS), Vučić’in uzun süredir müttefikiydi. “İstikrar Faktörü” adlı ayrı listede Birleşik Sırbistan Partisi, Sırbistan Sosyal Demokrat Partisi ve Sırbistan Yeşilleri ile yarıştı. Rusya’yla yakın ilişkileri savunan SPS, kampanyasında sosyal hakları ve siyasi istikrarı öne çıkardı.

Avrupa yanlısı muhalefetin ayrı yarışan başlıca ittifakı ise “Avrupalı Sırbistan” oldu. Marinika Tepić ve Zdravko Ponoš’un isimlerini taşıyan listede Özgürlük ve Adalet Partisi, Sırbistan Merkez ve Dayanışma hareketi yer aldı.

Sol ve çevreci muhalefetin önemli bölümü ise kendi adaylarını çıkarmak yerine öğrencileri destekledi. Yeşil-Sol Cephe, seçime katılmayacağını açıklayarak demokratik, sosyal açıdan adil ve ekolojik bakımdan sürdürülebilir bir Sırbistan için Öğrenci Listesi’ne destek istedi. Demokrat Parti ve Kreni-Promeni hareketi de aynı tercihi yaptı.

Özgür Yurttaşlar Hareketi, Sosyal Demokrat Parti, Ekolojik Ayaklanma ve çok sayıda yerel yurttaş girişimi de öğrencilerin arkasında toplandı. Böylece Öğrenci Listesi, farklı siyasi geleneklerden seçmenlerin ortak değişim adresine dönüştü.

Öğrenci Listesi ne vaat ediyor?

Hareketin programında yargı bağımsızlığı, kamu ihalelerinde şeffaflık, kamu görevlerine atamada liyakat ve medya özgürlüğü öne çıkıyor. Eğitim ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi, sosyal konutların artırılması ve kırsalda sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi de vaatler arasında.

Seçim zaferi, bu talepler etrafında birleşen harekete hükümet kurma yolunu açtı. Yeni yönetimin önünde ise ortak programı uygulamanın yanı sıra Avrupa Birliği, Rusya ve Çin’le ilişkiler, Kosova, enerji ve ekonomi politikalarında karar verme sorumluluğu bulunuyor. Sokakta ve üniversite forumlarında oluşan birlikteliğin hükümette nasıl işleyeceği, yeni dönemin temel sorularından biri olacak.

İktidarı bırakmadan gitmek: Vučić’in koltuk değiştirme planı

Avrupa’nın huzursuz sonbaharı