DNA, velayet, iade: IŞİD dosyasında Ankara–Bağdat müzakereleri kritik eşikte

HALE GÖNÜLTAŞ

Türkiye, Irak’ın başkenti Bağdat’ta Ruseyfa Cezaevi’nde tutulan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı IŞİD ile bağlantılı kadın ve çocukları Türkiye’ye getirmek için kapsamlı bir çalışma yürütüyor.

Geçen Eylül ayında Türkiye’den Bağdat’a giden bir ekip Ruseyfa Cezaevi’nde tutulan kadın ve çocukların DNA örnekleri ve parmak izlerini alarak IŞİD’e katılım süreçlerini dinledi.

Irak ile Türkiye arasında suçluların iadesi anlaşması bulunuyor. İlerleyen süreçlerde IŞİD’li kadınların beyanı doğrultusunda çocukların babalarının tabiyetini taşıyan ülke yetkilileri de toplantılara dahil edildi. Şöyle ki, Türkiye kimliği taşıyan bir kadın IŞİD saflarındayken Rusya vatandaşı bir militandan hamile kaldıysa, o ülkenin yetkilileri de müzakerelere dahil edildi. Kısa Dalga’ya konuşan diplomatik bir kaynak sürece dair “Çocukların hukuksal durumları son derece karmaşık” değerlendirmesinde bulundu.

2019 yılından bugüne 500 çocuk Irak’tan getirildi

Rusafa Cezaevinde kalanların çoğunluğunu Türkiye, Azerbaycan ve Rusya’dan örgüte katılan IŞİD militanlarının eş ve çocukları oluşturuyor. Kadınlar 2017’de örgütün dağılma sürecinde Irak’ın kuzeyindeki Telafer’den kaçarken yakalanarak Rusafa Cezaevi’ne konulmuştu. Irak rejim güçleri tarafından yakalandıkları sırada hamile olan pek çok kadın Ruseyfa Cezaevi’nde doğum yaptı. Ruseyfa Cezaevi’nde kalan kadınlar ile Türkiye’deki aileleri zaman zaman bizlerle kurdukları temaslarda bebek ve çocukların cezaevlerinde çok zor koşullarında yaşadığını kamuoyunun gündemine getirmemizi talep etti. Ankara, 2019 yılında DNA testi yapılan 250 çocuğu havayolu ile Türkiye’ye getirdi. 2023 ve 2024 yıllarında da 250 çocuk Türkiye’ye getirildi. Çocuklar, Türkiye’de devlet korumasına alındı. Ankara’da “travma tedavisi” alanında uzman psikiyatristlerle terapi süreçleri başlatıldı. Velayetlerini devlet aldı. Terapileri tamamlanan topluma dönmesinde sakınca görülmeyen çocuklar, Türkiye’deki yakınlarına teslim edildi. Çocukların büyük bir bölümü şu anda temel eğitimine devam ediyor.

Ankara’dan Bağdat’a ekip gitti

Kısa Dalga’nın diplomatik kaynaklardan edindiği bilgiye göre, geçen Ağustos ayında diplomasi, adalet ve güvenlikten sorumlu birimlerden oluşan bir ekip Ankara’dan Bağdat’a gitti. Bağdat yönetimi ile Ruseyfa Cezaevi’nde tutulan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olduğu kesinleştirilen ve sayıları 250 olduğu belirtilen kadın ile hapishanede büyüyen 12 yaş altı çocuklarını “teslim almak” üzere müzakerelere başlandı. Adalet Bakanlığı’ndan hukukçuların da yer aldığı ekipte anneleri Türkiye vatandaşı olup da babaları farklı bir ülkeye mensup olan çocukların soy bağlarının kesinleştirilmesi için çalışma yapılması kararlaştırıldı.

Kadınların IŞİD’e katılım süreci

Türkiye’den giden ekip ile Ruseyfa Cezaevi’nde tutulan Türk vatandaşı kadınlar, Irak hükümetinin belirlediği güvenli bir yerde bire bir görüşme yaptı. Kadınların hikayeleri dinlendi, parmak izleri alındı, fotoğrafları çekildi. Kadınların, Türk görevlilerine beyan ettikleri çocuk sayısı ile babalarının hangi ülke vatandaşı olduğu beyanı esas alındı. Beyan doğrultusunda kadın ve çocuklardan DNA örneği alındı. DNA karşılaştırmalarının hem Türkiye hem de Bağdat’ta yapılması kararlaştırıldı.

Çocukların babalarının vatandaşlığı dikkate alınacak

Müzakeler ilerleyen aylarda da Bağdat’ta devam etti. Anne ve çocuk arasındaki soy bağını belirleyen DNA testleri tamamlandıktan sonra, IŞİD’li kadınların beyanı doğrultusunda çocukların babalarının vatandaşlığını taşıdıkları ülke yetkilileri de toplantılara dahil edildi.

Örneğin, Türkiye kimliği taşıyan bir kadın IŞİD saflarındayken Rusya vatandaşı bir militandan hamile kaldıysa, Rus yetkililer de görüşmelere çağrıldı.

Uzun sürece yayılan müzakerelerde Türkiye vatandaşı kadınların çocukların babalarının 14 farklı ülke vatandaşı IŞİD militanı olduğu tespit edildi.

Kısa Dalga’ya konuşan bir kaynak sürece dair “Çocukların hukuksal durumları son derece karmaşık” değerlendirmesinde bulundu. “Kadınların iadesi ve çocukların velayetleri durumunda hangi hukuk esas alınacak?” sorusuna ise “Türkiye, Bağdat ve diğer ülkelerin yanı sıra bağımsız gözlemci ve davet edilen uluslararası hukukçuların da katılımı ile sürdürülen müzakereler sonucunda ortak bir noktada buluşulacak” yanıtını verdi.

Müzakereler, halen sürüyor. İlkesel olarak Ruseyfa Cezaevi’ndeki kadınların Türkiye’ye ne zaman getirilecekleri müzakerelerde alınacak kararlara bağlı olacak.