Araştırma: İlahiyat öğrencileri dini öğreniyor, hayatına aktarmıyor

GÜLSEVEN ÖZKAN

Milli Eğitim Bakanlığı son yıllarda din eğitimine yönelik yatırımlarını artırırken, imam hatip okullarının sayısı ve bu alana ayrılan kaynaklar da büyüyor. Ancak Hakkari Üniversitesi'nde yürütülen dikkat çekici bir araştırma, din eğitiminin öğrencilerin yaşamına ne ölçüde yansıdığı konusunda farklı bir tablo ortaya koydu.

Hakkari Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı'ndan Osman Abalı tarafından yürütülen "Din Eğitiminin İçselleştirilmesi: İlahiyat Fakültesi Öğrencileri Üzerine Nicel Bir Araştırma" Türkiye'de ilahiyat fakültesi öğrencilerinin din eğitimini hangi düzeyde benimsediğini ortaya koydu. 2025-2026 akademik yılında gerçekleştirilen araştırmada farklı üniversitelerde öğrenim gören 698 ilahiyat öğrencisinin görüşleri incelendi. Araştırma kapsamında geliştirilen “din eğitimi içselleştirme ölçeği" ile öğrencilerin sadece dini bilgiyi öğrenme düzeyleri değil, bu bilgiyi hayatlarına ne kadar aktarabildikleri de ölçüldü.

Araştırmanın en önemli bulgusu ilahiyat öğrencilerinin din eğitimini bütün yönleriyle aynı düzeyde içselleştiremediğini göstermesi oldu.

Araştırmaya göre öğrenciler, derslerin işleniş biçimini ve eğitim sürecini genel olarak olumlu değerlendirirken, öğrendikleri dini bilgiyi kendi düşünce dünyalarına, duygularına ve yaşam anlayışlarına aktarma konusunda aynı başarıyı gösteremiyor. Başka bir ifadeyle öğrenciler, din eğitimini öğreniyor ancak her zaman benimseyip yaşamlarının bir parçası hâline getiremiyor.

Öğrenciler öğrenmede iyiler

Araştırmada öğrencilerin en yüksek puanı pedagojik boyutta aldığı görüldü. Bu sonuç, öğrencilerin derslerin anlatımı, öğretim yöntemleri ve eğitim sürecini genel olarak olumlu bulduklarını ortaya koyuyor. İkinci sırada bağlamsal boyut yer aldı. Bu alandaki sonuçlar öğrencilerin dini bilgiyi günlük yaşamla belirli ölçüde ilişkilendirebildiğini gösterdi. Davranışsal boyutta ise öğrencilerin öğrendikleri bilgileri hayatlarına kısmen yansıttıkları belirlendi.

Öğrencilerin en yüksek puan aldığı alanlar pedagojik, bağlamsal ve davranışsal boyutlar oldu. Bu boyutlar sırasıyla 3,02, 2,99 ve 2,68 ortalamaya ulaştı. Araştırmaya göre öğrenciler, din eğitimini bu alanlarda orta düzeyde içselleştiriyor.

En düşük sonuçlar bilişsel, duyuşsal ve varoluşsal alanlarda çıktı

Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise öğrencilerin dini bilgiyi zihinsel, duygusal ve kişisel anlam dünyalarına aktarma konusunda düşük puan alması oldu. Bilişsel boyutta öğrencilerin dinî bilgiyi zihinsel düzeyde anlamlandırma ve değerlendirme puanlarının araştırmadaki en düşük düzey olduğu belirlendi. Duyuşsal boyutta öğrencilerin dini bilgiyi duygu dünyalarında güçlü biçimde benimseyemedikleri görüldü. Varoluşsal boyutta ise dinî bilgiyi hayatın anlamı, kişisel değerler ve yaşam amacıyla ilişkilendirme düzeylerinin düşük olduğu tespit edildi.

Araştırmada en düşük puan bilişsel boyutta (2,11) ölçüldü. Duyuşsal boyut 2,27, varoluşsal boyut ise 2,33 puanda kaldı. Bu üç alan, öğrencilerin din eğitimini içselleştirmekte en fazla zorlandıkları boyutlar olarak öne çıktı.

Araştırmacıya göre bu bulgular, öğrencilerin dinî bilgiyi öğrenmelerine rağmen onu düşünce dünyaları, duygu dünyaları ve yaşam pratikleriyle bütünleştirmekte istenilen düzeye ulaşamadıklarını gösteriyor.

Öğrenci öğrendiği bilgiyi hayatında kullandıkça din eğitimini benimsiyor

Araştırmanın en güçlü sonuçlarından biri de dini bilgiyi günlük yaşamıyla ilişkilendiren öğrencilerin bütün alanlarda daha yüksek puan alması oldu.

İstatistiksel analizler, dini bilgiyi sadece ders konusu olarak görmeyip günlük yaşamında kullandığını ifade eden öğrencilerin bütün boyutlarda anlamlı biçimde daha yüksek içselleştirme düzeyine sahip olduğunu ortaya koydu. Araştırmada bu farklılığın istatistiksel olarak oldukça güçlü olduğu belirlendi. Özellikle bağlamsal boyutta etki büyüklüğünün çok yüksek çıkması din bilginin günlük yaşamla ilişkilendirilmesinin içselleştirme üzerinde en belirleyici unsur olduğunu gösterdi. Başka bir ifadeyle öğrenci öğrendiği bilgiyi hayatında kullandıkça din eğitimini daha fazla benimsiyor.

İmam hatip mezunu olmak tek başına belirleyici olmadı

Araştırmada öğrencilerin mezun oldukları lise türü de incelendi. Sonuçlara göre imam hatip lisesi mezunları ile genel lise mezunları arasında bilişsel, duyuşsal, davranışsal, pedagojik ve bağlamsal boyutlarda anlamlı bir fark bulunmadı. Yalnızca varoluşsal boyutta genel lise mezunlarının ortalama puanlarının imam hatip lisesi mezunlarından daha yüksek olduğu belirlendi. Bu sonuç ortaöğretimde alınan din eğitiminin tek başına din eğitiminin içselleştirilmesini belirleyen bir unsur olmadığını ortaya koydu.

Araştırmadan eğitimcilere önemli mesaj

Araştırmanın sonuç bölümünde din eğitiminin yalnızca bilgi aktarımına dayalı olmaması gerektiği vurgulandı. Araştırmacı Osman Abalı, öğrencilerin aktif katılımını sağlayan, sorgulamayı teşvik eden ve dinî bilgiyi günlük yaşamla ilişkilendiren öğretim yöntemlerinin içselleştirmeyi güçlendireceğini belirtti. Çalışmada ayrıca din eğitimi programlarının öğrencilerin duygu dünyasına, anlam arayışına ve kişisel deneyimlerine daha fazla hitap edecek şekilde geliştirilmesi gerektiği ifade edildi.

Araştırma kapsamında geliştirilen “din eğitimi içselleştirme ölçeğinin” yüksek güvenilirlik ve geçerlilik değerlerine sahip olduğu belirlendi. Yapılan faktör analizleri de ölçeğin bilimsel açıdan güçlü ve kullanılabilir bir ölçme aracı olduğunu ortaya koydu. Araştırmacı, geliştirilen ölçeğin ilerleyen yıllarda farklı üniversitelerde ve farklı öğrenci grupları üzerinde uygulanmasının din eğitiminin etkililiğinin daha kapsamlı değerlendirilmesine katkı sağlayacağını ifade etti.

LGS sonuçları ne anlatıyor?

AB'nin gençlik hibelerinde dini eğitim hattı: TÜGVA, TÜRGEV, Ensar, ÖNDER ve İlim Yayma...

Tarikat şeyhinin kitabı ortaokul öğrencilerine ücretsiz dağıtıldı