İLKE ATİK TAŞKIRAN
İklim zirvesinde en çok ne üretildi? Blue Zone’da selfie
İLKE ATİK TAŞKIRAN
Geçen hafta akış maviye boyandı. Hikayelerde yaka kartları, arkada COP31 logosu, magazin sitelerinde onlarca karelik galeriler vardı. Bir haberin galerisi tam 27 kareden oluşuyordu. Başlığı da “Antalya’da COP31 heyecanı: Ünlü isimler de zirvede yerini aldı” idi. Gezegeni kurtarmak, bir haftalığına kırmızı halıya dönüşmüştü.
Bu bir mizah yazısı değil. Ama rakamlar biraz mizahi.
COP31 için 92.934 kişi kayıt yaptırdı. Bu sayıyla zirve şimdilik tarihin en büyük COP’u ve 80 binden fazla kişinin katıldığı COP28'i geride bırakıyor. “Ev sahibi ülke misafiri” olarak kaydedilenlerin sayısı 14.285. Geçen yıl Belém’de bu sayı 1.324'tü. Bu misafirlerin kim olduğunu bilmiyoruz. Ama ekranda kimleri gördüğümüzü biliyoruz.
Kırmızı halı, mavi bölge
Açılış törenine Ozan Akbaba, Sinem Ünsal, Atakan Özkaya, Dilin Döğer, Selim Bayraktar, Zuhal Topal, Cengiz Bozkurt, Taner Ölmez ve Şükrü Özyıldız gibi ekranların sevilen isimleri katıldı. İki gün sonra sıra başka bir gruptaydı. Meryem Uzerli,Halit Ergenç, Tuba Büyüküstün, Kerem Bürsin ve Demet Şener gibi isimler Blue Zone’daki Türkiye Pavyonu’nda bir araya geldi.
Ne söylediler? Meryem Uzerli, zirvenin tarihin en fazla dünya liderini bir araya getirmesini memnuniyetle karşıladı. Barış Arduç gurur duyduğunu ve orada olduğu için çok mutlu olduğunu söyledi. Bülent İnal ise belki de haftanın en dürüst cümlesini kurdu. “Farkındalık yaratmak, bir cümle söylemek için buraya geldik.”
Bir cümle. Zirvenin sosyal medyadaki karşılığını bundan daha iyi özetleyen bir şey olamaz.
Haksızlık etmeyelim. Aralarında bu işi yıllardır yapan isimler de var. UNICEF İyi Niyet Elçisi Tuba Büyüküstün, çocukların geleceği için kararların artık uygulamaya geçirilmesi gerektiğini söyledi. Sorun kişilerde değil, formatta. Ünlü bir zirveye geldiğinde haber iklim olmaktan çıkıyor, ünlünün kendisi oluyor. Galeride 27 kare var ama tek bir müzakere başlığı yok.
Odalar kapalı, koridorlar açık
Zirvenin resmi programında da kameranın payı var. Liderler Zirvesi’nin akışında 11.45 ile 12.15 arası, yalnızca devlet ve hükümet başkanlarının katıldığı “Aile Fotoğrafı”na ayrılmış. Bu bir diplomasi ritüeli.
Asıl çelişki başka yerde. BM’nin katılımcı kuralları, resmi açık ve kapalı toplantılarda bilgi kaydeden, ileten, yazıya döken, analiz eden ya da saklayan giyilebilir cihazların kullanımını yasaklıyor. Kararların alındığı odalar kameraya kapalı, koridorlar ise sonuna kadar açık. Ekranda izlediğimiz COP, COP’un kendisi değil, koridoru.
Odada kim var peki? Antalya’nın rakamları henüz açıklanmadı ama geçen yılın tablosu belli. Belém’de 1.600'den fazla fosil yakıt lobicisine erişim izni verildi. Bu sayı, ev sahibi Brezilya dışındaki bütün ulusal heyetlerden fazlaydı. Yani her 25 katılımcıdan biri fosil yakıt endüstrisini temsil ediyordu. Onların fotoğrafını hiç görmedik. Görünürlüğe ihtiyacı olmayanlar, işini koridorda değil odada yapanlar oldu.
Gerçek akışta bir gün, ünlüler akışta bir hafta
Zirveden iki hafta önce Antalya’da bir hortum yaşandı. Bakan Kurum’un da hatırlattığı gibi, felakette 4 vatandaşımız hayatını kaybetti. İklim krizinin Antalya’dan çıkan gerçek görüntüsü buydu. O görüntüler akışta bir gün kaldı. Kırmızı halı kareleri ise bir hafta boyunca dolaştı.
Ünlüler zirveye “farkındalık yaratmak” için geldiklerini söylüyor. Asıl sorun da bu cümlenin arkasındaki varsayımda. Varsayım şöyle. İnsanlar iklim krizinin farkında değil, tanıdık bir yüz gösterirsek fark edecekler. Oysa veriler tersini söylüyor. Araştırmalar, insanların yüzde 80'inden fazlasının daha güçlü iklim eylemi istediğini ve yüzde 69'unun aylık gelirinin yüzde birini buna ayırmaya razı olduğunu gösteriyor.
Yani eksik olan farkındalık değil. İnsanlar zaten farkında. Sıcağı yaşıyorlar, seli izliyorlar, hortumda komşularını kaybediyorlar. Eksik olan karar. Karar da bir oyuncunun gülümsemesiyle değil, kapalı odalarda yazılan cümlelerle alınıyor. Ünlü getirmek dikkat çeker. Ama dikkat, eylemin yerini tutmaz. Hatta bazen tutuyormuş gibi yapar. Kareler paylaşıldıkça bir şey oluyormuş hissi doğar. Asıl iş ise o hissin gölgesinde, kimse bakmazken yapılır ya da hiç yapılmaz.
Raflarda tozlanmayacak mı?
Zirve 20 Kasım’a kadar sürüyor. Türkiye bu zirveyi bir “uygulama COP’u” olarak tanımlıyor. Bakan Kurum büyükelçilere seslenirken iddialı konuştu ve “Antalya’dan raflarda tozlanacak bir kağıt parçası beklemeyin” dedi.
Bu sözü gerçekten umut etmek istiyoruz. Çünkü iklim zirvelerinin en zor yanı hedef koymak değil, o hedefleri hayata geçirmek. Otuz yılı aşkın süredir masaya gelen her ülke aynı soruyla evine dönüyor. Söz verildi, peki şimdi ne olacak?
Bu sorunun cevabı tek bir ülkenin elinde değil. Belém’de ülkeler, fosil yakıtlardan çıkış için resmi bir yol haritası süreci başlatma konusunda ortak bir noktada buluşamadı. Bu yıl Antalya’da da benzer bir uzlaşma arayışı sürüyor. Bu tablo kimsenin kötü niyetini göstermiyor. Sadece iklim krizinin, en kalabalık zirvede bile neden hâlâ en zor konu olduğunu hatırlatıyor.
Büyük açılışlar, aile fotoğrafları, ünlüler, galeriler. Hepsi bir sonraki zirvede de olacak. Çözüme yardımcı olacaksa, olsun. Sorun yok. Ama iklim zirvesi de akıştaki her şey gibi izlenip kaydırılan bir içeriğe dönüşürse, geriye gezegeni kurtarmak için çekilmiş binlerce fotoğraftan başka bir şey kalmayacak…
