İLKE ATİK TAŞKIRAN
Türkiye’de çocukların sosyal medya kullanımı için yeni bir dönem başlıyor. 10 Ekim’de Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik, 1 Kasım 2026 itibarıyla sosyal ağ sağlayıcılarına yeni yükümlülükler getiriyor. 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal medya hizmeti sunulamayacak. 15-17 yaş grubundaki kullanıcılar ise daha sıkı gizlilik ve güvenlik kurallarına tabi olacak.
15 yaş altında hesap yok, 15-17 yaş grubuna özel koruma
Yeni düzenlemeyle sosyal medya platformları kullanıcıların yaşını doğrulamak zorunda olacak. Bunun için e-Devlet üzerinden bir yaş doğrulama sistemi kullanılacak. Platformlarla kimlik bilgilerinin tamamı yerine, kullanıcının 15 yaş sınırının altında olup olmadığını gösteren bir bilgi paylaşılması öngörülüyor. Böylece 15 yaşını doldurmamış çocuklar sosyal medya hesabı açamayacak. Mevcut hesaplar da yaş kontrolünden geçirilecek ve 15 yaşın altında olduğu belirlenen kullanıcıların hesapları kapatılacak. Mevcut hesapların sisteme uyum sağlaması için 31 Mart 2027’ye kadar süre tanınacak.
15-17 yaş grubundaki çocukların hesapları varsayılan olarak gizli olacak. Canlı yayın yapamayacak, kişiselleştirilmiş reklamlarla karşılaşmayacak ve yalnızca takip ettikleri hesaplardan mesaj alabilecekler. Takipçi ve takip edilen listeleri başkalarına açık olmayacak. Ebeveynler de ekran süresini sınırlandırabilecek, hesap ayarlarını yönetebilecek ve ücretli işlemleri kontrol edebilecek.
Hesabı kapatmak güvenliği sağlayacak mı?
Çocuklarımızı zararlı içeriklerden, çevrimiçi zorbalıktan ve kişisel verilerinin kötüye kullanılmasından korumak önemli. Ancak sosyal medya hesabını kapatmak, çocuğun dijital dünyayla kurduğu ilişkiyi tek başına değiştirmiyor. Arkadaşlarla iletişim kurmak, bir gruba ait hissetmek ve ilgi alanlarını paylaşmak çocukların sosyal medya kullanımında önemli bir yer tutuyor. Erişim kısıtlamaları bu ihtiyaçları ortadan kaldırmadığı gibi çocukların başka platformlara yönelmesine veya yaş sınırlarını aşmanın yollarını aramasına da neden olabilir.
Üstelik tartışmanın bir boyutu da sosyal medya platformlarının nasıl çalıştığı. Algoritmalar, kullanıcının ilgisini çeken içerikleri sıralıyor, benzer paylaşımları tekrar tekrar karşısına çıkarıyor ve kişisel verilerden yararlanarak içerik akışını şekillendiriyor. Dolayısıyla çocukların dijital deneyimini belirleyen yalnızca hangi platforma erişebildikleri değil, karşılarına neyin çıkarıldığı ve bu içeriklerle nasıl bir ilişki kurdukları. Yeni düzenlemenin gizlilik ve reklamlar konusunda getirdiği sınırlar bu açıdan önemli. Bu kuralların platformların işleyişinde ne ölçüde değişiklik yaratacağını ise uygulama süreci gösterecek.
Ebeveynin görevi denetlemek mi, öğretmek mi?
Ebeveynlere sunulacak kontrol araçları, çocukların çevrimiçi güvenliğini sağlamada ailelere yardımcı olabilir. Ancak ekran süresini sınırlandırmak ya da hesap ayarlarını denetlemek, dijital dünyayı anlamanın yerini tutmuyor. Çocuğun karşısına çıkan bir içeriğin neden önerildiğini, bir videonun hangi amaçla hazırlandığını veya kişisel bilgilerinin nasıl kullanıldığını bilmesi de gerekiyor.
Sistemden korunmanın yolu ondan saklanmak hâline geldiğinde, dijital okuryazarlık bir ayrıcalığa dönüşüyor. Çocukların algoritmaların nasıl çalıştığını, karşılarına çıkan içeriklerin neden seçildiğini ve dijital ortamda nasıl yönlendirilebildiklerini öğrenmeleri, onları yalnızca dışarıdan korumaktan daha kalıcı bir beceri kazandırabilir. Bilginin kaynağını sorgulamak, reklamı içerikten ayırmak, kişisel verileri korumak ve çevrimiçi zorbalıkla baş edebilmek bu eğitimin parçası olmalı. Bunun sorumluluğu yalnızca ailelere ait değil. Okulların, kamu kurumlarının ve teknoloji şirketlerinin de bu konuda üzerine düşeni yapması gerekiyor.
Sosyal medya için yaş sınırı getirmek, çocukların korunmasına yönelik bir adım. Ancak başarının ölçüsü yalnızca kaç hesabın kapatıldığı olamaz. Platformların kurallara ne kadar uyduğu, çocukların dijital ortamlarda ne kadar güvende olduğu ve dijital okuryazarlıklarının nasıl geliştirildiği de dikkate alınmalı.
Çocukları sosyal medyadan uzak tutmakla onları dijital dünyada bilinçli bireyler olarak yetiştirmek arasında önemli bir fark var. İlki erişimi sınırlandırıyor, ikincisi ise bilgi ve beceri kazandırmayı gerektiriyor. Çocukların dijital geleceğini belirleyecek olan, bu iki yaklaşımın nasıl bir arada yürütüleceği.
