SEDAT BOZKURT

İhtiyaç halinde kullanılan ilaçlar, aletler vardır. Bizim anayasa meselesi de biraz buna benziyor. İhtiyaç halinde bir anayasadan söz ediliyor ama en çok ihtiyaç hali, yeni bir anayasa olmasından değil, konuşulacak uygun ve risksiz konu bulunamamasından. Bu nedenle anayasanın en çok konuşulduğu memleket oldu Türkiye.

İhtiyaç meselesi de dramatik aslında. Anayasa’nın “2 kez” hükmüne karşın 3’üncü kez cumhurbaşkanı koltuğuna oturan AKP Genel Başkanı Erdoğan’ın, bir değil birkaç kez daha seçilmesine, hatta seçilmesini kolaylaştırmak için gerekli olan yüzde 50 artı bir oyun da düşürülmesi tartışmanın açık söylenmese de çıkış noktası. Geri kalan kısımlarını tartışmanın bile anlamı yok.

Anayasa'yı dert eden bir iktidar yok memlekette. Siyaset alanına tamamen çöken yargı sistemi bunun en somut örneğidir. Belki de Cumhuriyet tarihinde ilk kez, siyasal iktidarın yapacağı demokratik açılımların önünde engel oluşturacak bir anayasa metni yok. Demokratik bir bakış açısıyla uygulanması halinde 1960 Anayasası'ndan daha özgürlükçü bir memleket oluşturabilecek bir anayasa metni var ülkede. Tüm eksiklerine karşın. İhtiyaç sadece demokratik bir niyet ve bu niyeti uygulayacak bir iradedir.

AKP’nin dilinde sürekli bir “yeni anayasa” kavramı var. İhtiyacın nedenini halen açıklayabilmiş değiller. Darbenin “ruhu” varmış Anayasa'da, ihtiyaç olarak dile getirilen gerekçe bu kadar. AKP’nin yeni anayasa talepleri ilginç bir biçimde, DEM dışında, iktidarın seçim ittifak ortakları MHP başta olmak üzere hiçbir partiyi de heyecanlandırmıyor. DEM’in heyecanının da çok “tereddütlü” olduğunun altını çizelim.

Düne kadar DEM siyasetiyle anayasa değişliklerinin görüşüleceği masaya bile oturmayacağını beyan eden MHP ile bir anayasa değişiklik metninde nasıl anlaşacakları kocaman soru işareti. Belki de bunun tek yanıtı, AKP’nin yani Erdoğan’ın ihtiyacını karşılamaktır. Bunun için de yeni anayasaya ihtiyaç var mı?

(Burada yanlış kullanılan bir kavramdır "yeni anayasa". Parlamentolar, yeni anayasa yapamazlar, anayasayı değiştirirler. İlk maddesinden son maddesine kadar anayasa metnini tamamen değiştirebilirler. Bu içerik itibariyle yenidir ama bir önceki anayasanın değiştirilmesi ile yapılmıştır)

Genel Merkez- Küllüye geriliminin en önemli aktörlerinden olan Mehmet Uçum, yeni anayasa meselesinde de yasama organına da görevler yükleyen açıklamalar yaparak yeni anayasa tartışmasını sürdürüyor. Uçum son olarak katıldığı bir yayında yeni anayasa ihtiyacını anlatmaya çalıştı, yeni anayasanın zamanının geldiğini söyledi ve yeni anayasanın “halk için” yapılacağının altını çizdi. AKP Genel Başkanvekili Efkan Ala da “uzlaşı” ile yeni bir anayasa yapma zamanının geldiğini açıkladı katıldığı bir yayında. (AKP’nin en çok aşındırdığı 2 kavram; "halk için" ve "uzlaşma")

Bu iki açıklama üzerinden pek çok yorum yapılabilir. Şu konferans tadındaki yayınlar yerine, gazeteci gibi soru soranların karşısına çıksalar da şu yeni anayasa ihtiyacının gerekçelerini güzelce anlatsalar iyi olmaz mı?

Karışılacakları en temel soru da aslında hiç olmaması gereken soru: “Yeni anayasaya uyacak mısınız?”

AKP’nin yeni anayasa fikri hep kendi ihtiyacına göre gündeme gelmiştir. Bundan sonra da farklı olacağını kimse beklemesin. 2002 yılındaki “Her şey Türkiye için” başlıklı seçim beyannamesinde yeni anayasa için vaat, “Kısa, öz, açık, yasama, yürütme ve yargı erkleri arasındaki ilişki açık net, anlaşılabilir” olacağıydı. Toplumsal uzlaşı aranacağı orada da vardı. Devleti bireye karşı koruyan ve Kopenhag Kriterleri'ne ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne tam uyumlu demokratik bir anayasa olacaktı.

Aradan 24 yıl geçti. Ve bu 24 yılda AKP tek başına iktidardı. Bugün halen yeni anayasadan söz ediliyor. Ama 2002 seçim beyannamesindeki “nasıl bir anayasa?” kısmı yok artık sadece “darbe ürünü” anayasa gitsin “sivil” anayasa gelsin var. İçi boş yani.

AKP’nin 2023 Seçim Beyannamesi'nde de 2018 hariç bütün seçim beyannamelerinde olduğu gibi yeni anayasa var. “Türkiye Yüzyılına Yeni Anayasa” başlığıyla hem de.

Enflasyon oranlarında Türkiye Avrupa’da ve OECD ülkeleri arasında açık ara 1’inci. Dünyada sıralaması genelde 3’üncü, bazen bu 4’üncü oluyor. Yüksek faiz oranında Venezüella’nın ardında dünya 2’ncisi. Sefalet endeksinde 178 ülke arasında Türkiye 3’üncü sırada. Hükümet yetkilerinin sınırlandırılması (yargı ve yasama denetimi) açısından 148 ülke arasında 136’ncı, Temel haklarda 135’inci, Hukuk Adalet’inde 127’nci, şeffaf yönetimde 116’ncı sırada Türkiye. Basın özgürlüğünde 180 ülke arasında 163’üncü, Küresel özgürlükler endeksinde “özgür değil” derecesi nedeniyle sıralamada bile yok.

Şimdi bunlar için “darbe ruhu” taşıyan anayasa mı suçlamamız gerekecek? Bu tablonun nedeni anayasa mı? 2002 yılından beri hep “zamanı gelen” yeni anayasa gerçekleşince bütün bu tablo tersine mi dönecek? Bu soruların yanıtını almadan, hayli savruk olan muhalefet AKP ile sadece anayasa değil hiçbir konuyu konuşmamalıdır.

2018 yılında yeni anayasayı ihtiyaç görmedi AKP. Çünkü Cumhurbaşkanlığı Sistemi'ne geçilecekti ve memleket uçacaktı. Hani “verin yetkiyi” denilen günlerdi bunlar. Ve yetki verildi. Dolar 4,74’den 51 liraya, Euro 5,51’den 56 liraya, faiz yüzde 17’den yüzde 37’ye, motorin 5,66 liradan 101 liraya, 1 kilo dana kıyma 29 liradan 1100 liraya, 1 gram altın 191 liradan 6900 liraya çıktı bu 8 yıl içinde. Bu 8 yılın ekonomik tablosu sadece.

Yeni anayasanın rafa kalktığı ve artık anayasa bile ihtiyaç duyulmayacağı hissinin yaşandığı dönemde ortaya çıkan ekonomik tablo bu.

Bu tabloyu 1982 anayasasının “darbe ruhunun” ürettiğini kimse ileri sürmesin. Yetki verilmişti ve artık “yeni anayasaya” ihtiyaç da yoktu. 2002 seçim beyannamesinde ekonomik krizlerin sorumlusunun halk olmadığı, ülkeyi yönetenler olduğu yazıyor. Ben de AKP’nin 2002 Seçim Beyannamesi gibi düşünüyorum.

AKP’nin 2002 Seçim Beyannamesi'nde paylaştığım pek çok fikir var. “Değişik siyasi görüşlerin eşit şartlarda yarışmasına izin verilmesi” mesela. Ya da “Hukuku, korkutmanın ve cezalandırmanın değil, adaleti sağlamanın aracı olarak” gördüklerinin ifade edildiği bölüm. Yargı bağımsızlığının sağlanacağı düzenlemelerin yapılacağı bölüm de hemen bunun arkasından geliyor. Rektörlerin, dekan ve bölüm başkanlarının bile seçimle gelmesi, denetim elemanlarının bağımsız hale getirilerek etkinliklerinin arttırılması gibi 24 yıl tek başına bir iktidarın “yapamadım zamanın yoktu” gerekçesinin arkasına sığınamayacağı vaatler bunlar. Seçimlerde dillendirilen sonra da unutulan vaatler. Şimdi makarayı başa saralım, “yeni anayasanın zamanı geldi” diyenlere inanalım, öyle mi?

1982 Anayasa'sı 9 Kasım 1982 yılında yüzde 91,37 oy oranı ile referandumda kabul edilen ve bugün halen geçerli olan anayasadır. 177 maddesi bulunmaktadır ve bunun 134 maddesi değiştirilmiştir. AKP’nin itirazının tek doğru olduğu yer de adıdır, 12 Eylül 1982 Darbesi'nin anayasasıdır. Bir tek adı değişmemiştir. 1876 Kanuni Esasi’yi de alırsak 1921, 1924, 1961 ve 1982 olmak üzere bu coğrafyada 5 anayasa yapılmıştır. 1921’e kurtuluş, 1924’e kuruluş dersek 1961 ve 1982 anayasaları darbe ürünüdür. 1961 Anayasası’nın demokratik olma niteliği hep yapılma yöntemi nedeniyle geri planda kalmıştır. Bu demokratik niteliklerin büyük kısmı da bir askeri muhtıra ile sivillerden oluşan seçilmiş parlamento tarafından geri alınmıştır.

Anketlerde ortaya çıkan “kararsız ya da hiçbiri” seçeneklerinin bütün siyasi partilerin üzerinde olmasına şaşırmamak lazım. Kötü yönetimin sorumlusu olarak iktidar partisi de yok cumhurbaşkanı da. Buna itiraz edecek ve kendisini alternatif olarak ortaya koyacak muhalefet de yok. O nedenle iktidar tarafı sürekli sokaktaki vatandaşın hiçbir derdine çare olmayacak yeni anayasayı tartışma zeminine taşıyor.

FON meselesinden sıyrılabilmek için kurban üzerine kurban verse de muhalefetten de kurban almayı ihmal etmiyor. Şimdi sırada dokunulmazlıklar var. Bakalım “piyango” sadece muhalefet milletvekillerine mi vuracak?

“Her şey buraya kadarmış" diyen kovboy nerede, AKP hâlâ nasıl birinci?