BİRCAN YORULMAZ

Kulis Sesleri’nde bu hafta “Güneş'in Oğlu” oyununun yönetmeni Nagihan Gürkan ile oyuncuları Deniz Celiloğlu ve Beyti Engin’i ağırlıyoruz.

Nagihan Gürkan: “Seyircinin ‘Ben bunu filmde izledim’ dememesi için bu metni mutlaka teatral bir dile dönüştürmemiz gerekiyordu. O dili yakaladığımız an her şey yerine oturdu. Çünkü bu hikâye ancak sahnede, şimdi ve burada gerçek anlamını bulabiliyor.”

Deniz Celiloğlu: “Sahnede bazen rol arkadaşım benim için hayattaki tek varlık hâline geliyor. Gözünün içine bakıyorum, bedenini dinliyorum, verdiği sinyalleri anlamaya çalışıyorum. O an tamamen orada, birlikte var oluyoruz.”

Beyti Engin: “Bence seyirci artık biraz da “deneyimlemek” istiyor. Yani sadece anlamanın ötesinde, bir alışverişin parçası olduğunu hissetmek…”

Güneş'in Oğlu”nun hikâyesini, karakterleriniz üzerinden anlatır mısınız?

Nagihan Gürkan:
Onur Ünlü’nün Güneşin Oğlu filminden sahneye uyarladığımız bir metin bu.

Beyti Engin:
Ben Fikri Şemsigil karakterini oynuyorum. Oyunun ana karakteri; her şey onun başına geliyor. Aslında oyun, Onur’un da dediği gibi fantastik bir “mavra”. Fikri Şemsigil, hayatında değiştirmek isteyip de bir türlü değiştiremediği şeylerden şikâyet ederken, kendini bedenler arasında dolaştığı bir hikâyenin içinde buluyor.

Oyun boyunca hikâyeyi sürekli Fikri Şemsigil’den dinliyoruz. Ancak o farklı bedenlerde olduğu için, bu anlatıyı farklı oyuncular aracılığıyla izliyoruz. Filmini izlediğimde de benim için çok keyifliydi; sahneye taşınması gerektiğini düşündüğüm bir işti. Özellikle Deniz’in şu an oynadığı tirat, ilk izlediğimde bile bana tiyatro için yazılmış gibi gelmişti. Bu yüzden “Güneş’in Oğlu”nun oyunlaştırıldığını duyduğumda hiç şaşırmadım. Bizim için de son derece eğlenceli ve keyifli bir süreç oldu.

Deniz Bey’le daha önce birlikte oynamışsınız.

Beyti Engin:
Evet, birlikte oynadık; okuldan da arkadaşız. Bu yüzden Deniz’le birlikte bir şeyler üretmenin tadını biliyorum. Aynı zamanda bu projede ekip olarak hep birlikte bir şey yaratmanın ayrı bir keyfi vardı. Bu da hepimiz için çok güzel bir deneyim oldu.

Deniz Celiloğlu:
“Bu oyun ne anlatıyor?” sorusu beni biraz düşündürüyor. Bu tür sorulara hemen ve kolay cevap veremiyorum. Bana birden “Senin hayatın ne anlatıyor?” diye sorsanız da aynı şekilde zorlanırım. Çünkü hâlâ içindeyim; devam ediyor. Sürekli değişiyor ya da ben ona farklı açılardan bakıyorum.

Sanırım sahnede olmanın en sevdiğim taraflarından biri de bu. Eğer bir oyuncunun, oyunun ne anlattığına ya da derdine tamamen hâkim olmama gibi bir özgürlüğü varsa, bunu —küçücük de olsa— kullanmak hoşuma gidiyor. Bu soru daha çok yazara ya da yönetmene, yani o dünyayı kuran kişiye ait gibi geliyor. Bunun da eğlenceli bir tarafı var: O dünyayı kuran sensin ama ben oyuncusuyum; o dünyanın yerlisi değilim, demek istiyorum bazen. (Gülüşmeler)

Sizin oynadığınız karakter ne yapıyor peki? Ona hâkim misiniz?

Deniz Celiloğlu:
Güzel bir soru. Açıkçası, karakterlerin ne yaptıklarına ya da nasıl davrandıklarına kendilerinin de tam anlamıyla hâkim olduklarına inanmam. Tam tersine, karakterimle ilgili bir belirsizlik, bir muğlaklık; tam çözemediğim, bilmediğim bir şeyin kalması beni daha iyi hissettiriyor.

Her oyuncunun bir role, metne ya da rejiye —yani o tasarıya, fikre— nasıl yaklaştığı da çok değişken. Bununla ilgili bazı genel kabullerden söz edebiliriz ama günün sonunda herkesin bunu nasıl bir çerçeveye oturttuğu bambaşka oluyor. Yıllar içinde şunu gördüm: Herkes aynı metinden aynı şeyi anlamıyor. Tıpkı hayatta olduğu gibi.

Nagihan Gürkan:
Deniz’in oyunda “ruhunu bedenine hapsetmek” üzerine bir repliği var. Ben oyunu biraz da o replik üzerinden okuyorum. Zaten hikâye de ruhların beden değiştirmesi üzerine kurulu.

Anlamsal olarak Fikri Şemsigil’in farklı bedenlerin ve hayatların içinde dolaştığını görüyoruz. Bu süreçte belki günlük hayatta fark etmeden geçtiği pek çok insanın yaşamına dahil oluyor; onların deneyimlerinin içine giriyor. Böylece hem bambaşka deneyimlerle karşılaşıyor hem de kendi önyargıları ve ezberleriyle yüzleşiyor. Benim metinde en çok kurcalamayı sevdiği yer de burası. İzlerken de en çok burayı takip etmekten keyif alıyorum. Gerçekten de metinde, “ruhunu bedenine hapsetme” meselesinin çok güçlü bir şekilde karşılık bulduğunu düşünüyorum.

Bir filmi sahneye taşıma süreci nasıl gelişti?

Nagihan Gürkan:
Sanırım süreç şöyle başladı: Yağmur ve Onur daha önce de birlikte çalışmışlar. Bildiğim kadarıyla Onur bu projeyi sahneye taşımak istemiş ve sonrasında Yağmur’la bir araya gelmişler.

Bu hikâyenin film hâlini de izlemiştim ama sahne versiyonunun çok daha anlaşılır ve etkileyici olduğunu düşünüyorum. Biraz “dolantı komedisi” diyebileceğimiz bir yapısı var. Ruhun sürekli beden değiştirmesi ve aynı karakterin farklı oyuncular üzerinden devam etmesi, sahnede çok daha güçlü bir etki yaratıyor.

Bir de oyunda “Hamiyet Hanım” üzerinden kurulan bir paradoks var. Onun sahnedeki tekrarlanma biçiminin ne kadar teatral olduğunu fark ediyorum. Filmde bu kadar komik gelmeyen anlar, sahnede seyirciyle birlikte bambaşka bir enerji yakalıyor. Genelde oyunu seyircinin arasından izliyorum; Hamiyet Hanım sahneye her çıktığında insanların birbirini dürtüp “Bak, şimdi ne olacak?” diye heyecanlandığını görmek çok keyifli.

Gerçekten metnin çok güçlü bir tiyatro damarı var. Özellikle karakterlerin sürekli değişmesi meselesi, sahnede çok daha matrak ve etkileyici bir hâl alıyor. Muhtemelen Onur da bu metnin sahnede çok iyi işleyeceğini düşündü ve böyle bir adım atıldı. Sonrasında ben dahil oldum, ardından oyuncular katıldı ve süreç bu şekilde ilerledi.

Bir sinema filmini sahneye taşırken, hem reji hem de oyuncular açısından ne tür zorluklar yaşadınız?

Beyti Engin:
Benim açımdan süreç oldukça rahattı. Filmde Köksal abinin (Engür) daha çok tirat olarak söylediği ve stüdyoda seslendirdiği bölümleri ben sahnede oynuyorum. Bu yüzden izleyip kafamı karıştıran bir durum olmadı açıkçası.

Ama diğer roller için durum daha zordu tabii. İbrahim, Deniz gibi oyuncuların; Bülent Emin Yarar ve Haluk Bilginer gibi çok güçlü oyuncuların canlandırdığı karakterleri sahneye taşımaları kolay değil. Ama şöyle düşünüyorum: Ben de öyle bir durumla karşılaşsaydım ne yapardım? Muhtemelen onların yaptığı gibi yapardım. Sonuçta metne döndüğünüzde karakter size zaten çok fazla veri sunuyor. O verileri toplayıp bir şey inşa etmeye başladığınızda, karakter sizin bedeninizde ister istemez başka bir forma bürünüyor. Oyuncuların ortaya koyduğu şeyler o kadar özgün ve güçlü oldu ki biz izlerken hiç “Burada Haluk abi mi var, burada Bülent Hoca’ya mı yaklaşıyoruz?” gibi bir hisse kapılmadık. Çünkü herkes bambaşka bir şey yapıyor.

Nagihan Gürkan:
Gerçekten çok “biricik” bir iş oldu. Oyuncular kendi içlerinde bu süreci nasıl yaşadılar bilmiyorum ama reji tarafında benim ciddi bir kaygım vardı. Çünkü seyircinin “Ben bunu zaten filmde izledim, neden tekrar izliyorum?” dememesi için, bu hikâyeyi mutlaka teatral bir dile dönüştürmemiz gerekiyordu. Üstelik metin de kolay değil. Çok kısa sahneler var; bazen iki-üç repliklik bölümler. Sürekli mekân değişimi söz konusu. Bizim kırılma noktamız, Onur’la prova sürecinden önce metin üzerinde çalışmaya başlamamız oldu. Onur’un kafasında zaten bir çerçeve vardı. Biz de bunun üzerine çalışırken, dekor değişimlerini oyuncuların yaptığı bir dünya kurma fikrinde ortaklaştık.

Bu karar bizi inanılmaz derecede harekete geçirdi. Çünkü bu, tamamen tiyatroya özgü, son derece teatral bir yaklaşım. Başka bir yerde olamaz; sadece sahnede, “şimdi ve burada” gerçekleşebilir. Bu dili yakaladığımız an “Tamam, buradan yürür” dediğimiz bir gün oldu. Ondan sonra her şey çok daha akıcı ilerledi.

Beyti Engin:
Bir de Cem’in dahil olmasıyla o dünya bambaşka bir yere taşındı. Işık tasarımıyla birlikte…

Nagihan Gürkan:
Evet, Barış’ın dekoru, Cem’in ışığı… Hepsi bir araya gelince gerçekten sahneye ait çok güçlü bir dil kuruldu. Zaten ekip olarak da çok uyumluyduk. Beyti’nin dediği çok doğru; çok tatlı bir ekip olduk. Biz kendi aramızda bunu şöyle tarif ediyorduk: Sahnede herkesin birbirine alan açtığı, birinin çıkıp diğerinin girdiği, birbirine pas attığı bir yapı vardı.

Beyti Engin:
Adeta bir kumpanyaya dönüştük.

Nagihan Gürkan:
Evet, tam anlamıyla bir kumpanyaydı. Ve bu da sadece sahnede mümkün olan bir şey. İzlemesi de çok keyifli. Sürecin sonunda “İyi ki bunu tiyatro sahnesinde yapıyoruz” dediğimiz noktaya geldik.

Ama başta bu gerçekten kaygı vericiydi. Eğer o dili doğru kuramasaydık, seyirci çok rahatlıkla “Bunun zaten filmi var, ben neden bunu burada izliyorum?” diyebilirdi.

Deniz Celiloğlu:
Ben biraz da yönetmen gözüyle düşünmeyi sevdiğim için, “Bir film sahneye nasıl uyarlanır?” sorusunu süreç boyunca merak ettim. Daha en başından, hatta işin içindeyken bile “Acaba nereleri zorlayıcıdır?” diye hem oyuncu hem de uyarlamayı yapanlar açısından bakmaya çalıştım.

Bu konuda Onur’un söylediği bir şey dikkatimi özellikle keskinleştirdi. “Tiyatroda kurgu yok,” demişti. “İstediğim yerde ‘cut’ deyip kesemiyorum.” Bu aslında en temel fark.

Tiyatro tam da bu değil mi?

Deniz Celiloğlu:
Evet, gerçekten de tam olarak bu. Ben hem sinemayı hem tiyatroyu sevdiğim için, ikisinin de kendine özgü avantajları ve dezavantajları olduğunu düşünüyorum. Ama Güneş’in Oğlu özelinde bu iki alanın kesiştiği bir yer var. Bu yüzden prova sürecinde zaman zaman içimden “Ah, burası sinema olsaydı ne iyi olurdu” dediğim anlar da oldu, “Bak burası da tiyatroda çok daha iyi işliyor” dediğim yerler de…

Kendi oynadığım Kurban Murat karakterinin, sinemaya kıyasla tiyatroda —özellikle tiyatronun araçlarıyla— oyuncuya çok daha fazla alan açtığını hissettim. Zaten filmi izlerken de bunu fark etmiştim. Hatta bir noktada şunu düşünüyorsunuz: “Bu aslında tiyatro ritmine sahip bir metin, burada neden film tercih edilmiş?” Bu da benim için heyecan vericiydi. Proje geldiğinde hemen filmi açıp izledim ve “Bundan sahnede daha iyisini yapabiliriz” diye düşündüm. Çünkü tiyatronun ritmi çok canlı, çok organik. Oyunun temposu ve yapısı da buna çok uygun.

Tiyatroda her şey kesintisiz yaşanıyor. Kurgu yok, müdahale yok. Yönetmenin zihnindeki kesme tercihlerinden de bir anlamda özgürleşiyorsunuz. Seyirci olarak her şeyi daha doğrudan, daha “anlık” deneyimliyorsunuz. Ama bütün bunlar, muhtemelen Onur için bir kabus olmuştur (Gülüşmeler)

Filmin metni aynen mi kullanıldı?

Beyti Engin:
Yüzde 95 oranında orijinal metin diyebiliriz. Elbette çok küçük müdahaleler ya da kısaltmalar yapılmıştır. Belki eskimiş bazı ifadeler düzeltilmiş ya da sahnede işlemeyen, fazla gelen cümleler budanmıştır. Ama genel anlamda çok büyük bir değişiklik yok.

Nagihan Gürkan:
Metnin şöyle bir özelliği var: “Biraz kısaltalım mı?” diye başına oturduk ama Onur metni o kadar sıkı örmüş ki, içinden bir şey çekmek neredeyse imkânsız. Gerçekten hiçbir şeyi çıkarmaya kıyamıyorsunuz.

Deniz Celiloğlu:
Hatta bırakın bir şey çıkarmayı, bir cümleyi ya da tek bir kelimeyi bile değiştiremiyorsunuz. Monologları, diyalogları, hatta ritmini ve müziğini bile o kadar iyi kurmuş ki hiçbir kelime fazlalık değil. Biz sahnede ezber yaparken de bunu çok net hissediyoruz. Diyelim ki bir kelimeyi unuttunuz ya da değiştirdiniz; bir anda her şey bozuluyor. Ritmi gidiyor, müziği dağılıyor. Bu anlamda çok başarılı bir metin kurduğunu düşünüyorum.

Doğaçlama imkânı var mıydı?

Deniz Celiloğlu:
Var, tabii ki var. Metnin kendisi zaten çok geçirgen. Karakterler, başlarına gelenler ve aralarındaki ilişkiler oldukça esnek bir yapı sunuyor.