İBRAHİM EKİNCİ

Savaş ekonomiyi birçok yönden etkiledi, etkiliyor. Bu etkinin bir yansıması da güven endekslerinde izleniyor. Ekonominin nabzı sayılan 6 endeksin tamamında birden düşüş oldu. Şubatta başlayan savaş etkisini mart endekslerinde gösterdi. Tüketici, reel kesim, hizmet sektörü, perakende ticaret, inşaat sektörü ve tamamını kapsayan ekonomik güven endekslerinde rakamlar eksi geldi.

Bütün endekslerde düşüş tablosu, Şimşek programından sonra iki kez daha gerçekleşmişti. 2024 yılında son dönem enflasyon döngüsünün yüzde 70’in üzerine tırmanarak zirve yaptığı 2024 Haziran ve temmuz ayları ile İBB operasyonlarını izleyen Nisan 2025’te de bütün endeksler düşüş yönlü gelmişti. Daha dikkat çekici olan bu üç dönem içinde (enflasyon zirve dönemi, İBB operasyonları ve savaş danemi) en yüksek düşüşler İBB operasyonları döneminde oldu. Bütün endeksleri kapsayan “ekonomik güven endeksi” enflasyonun zirve döneminde yüzde 2,5 düşmüştü. Savaş döneminde yüzde 2,8 düşüş gösterdi.

Bu rakam, İBB operasyonları döneminde eksi yüzde 4,2’ydi!

Aslında benzer bir tabloyu rezerv kaybı ve yabancı çıkışı yönünden de yaşadık. Bakan Şimşek ve TCMB yetkililerinin yaptığı kıyaslamalar da gösteriyor ki İBB operasyonlarını izleyen nisan ayında rezerv kaybı (60 milyar dolar tahmin ediliyordu) daha derindi.

Savaş döneminde rezerv erimesi 50 milyar dolar civarında gerçekleşti.

Savaş şubat ayı sonu patladığı için ilk etkileri mart rakamlarına yansıdı. Nisan rakamlarının da bu etkinin izlenmesi beklenir. Sonrasında durum savaşın seyrine bağlı olarak elbette değişebilir. Savaş uzun sürer de enflasyon yeniden belirgin bir yükselişe doğru hareketlenirse, bunu faiz artışı veya kredi kanallarının sıkılaştırılması izleyebilir. Bu da her şekilde ekonomiyi baskılar ve artan enflasyon tüketicide, artan faizler üretim kesiminde güvensizliğin artmasına yol açar.

Özetle savaşın derinleşmesi halinde güven kaybı da İBB dönemi rakamlardan daha derin bir düşüşe doru hareketlenebilir.

Bununla birlikte tablonun ima ettiği bir başka boyut da CHP bağlantılı operasyonların, doğrudan CHP’nin tüzel kişiliğini veya kurultay iptali gibi konuları ilgilendiren gelişmelerin İBB dönemi izlenenden daha derin etkileri olabileceği… Bu konu yargıda olduğu için gelişmenin ne yönde olacağı belirsiz.

Ekonomi yönetiminin savaşın üzerine iç siyasi gelişmelerden kaynaklanabilecek yeni bir şoku hesaba katmış olması beklenir. Daha şimdiden yeni bir program talepleri gelirken, içerdeki siyasi şoklar sonrası programın varlığından veya enflasyonla mücadele gücü kalacağından kuşkular haliyle artacaktır.

Güvende eşik 100 değeri

Mart ayı itibariyle tüketici güveni (85) ve inşaat sektörü güven endeksi (80.6 ile) referans değerinin (100) çok altında. Reel kesim güven endeksi değeri mart ayı itibariyle 100, hizmet sektörü endeksi 113.2, perakende ticaret güven endeksi ise 113.6 değerinde. Bütün endekslerin toplamını yansıtan ekonomik güven endeksi ise 97.9 değerinde. Bu rakam bir önceki ay şubatta 100.7 ile referans değerin üstüne çıkmış “iyimserlik” yansıtmıştı. Savaş havayı tersine çevirdi.