KEMAL VURALDOĞAN

Takvimler 8 Eylül 1999’u gösterdiğinde Resmi Gazete’de, kısa adı İşsizlik Sigortası Kanunu olan uzun adı ise 46 kelimeden oluşan 4447 Sayılı kanun yayımlandı. Saydın mı derseniz saymaya erindim, Gemini yapay zekaya saydırdım, onun yalancısıyım yani.

İşsizlik Sigortası Kanunu Avrupa Birliği uyum sürecinin bir parçası. Memleket rotasını ne zaman Batıya yani AB’ye çevirse yurttaşlarına biraz nefes aldırıyor, haklar tanıyor. Uzun sürmüyor ama sonrasında tornistan yapıyor bizi yönetenler. Mehter Marşı misali 1 ileri gidiyoruz, sonra bu kadar hak fazla deyip 2 geri geliyoruz.

İşte o günlerde kabul edilen İşsizlik Sigortası Kanunu ile işsiz kalan işçilere işsizlik ödeneği (işsizlik maaşı) ödenmeye başladı. Türkiye usulü tabi. Öyle her işsiz kalan, kendi isteğiyle işsiz kalana işsizlik maaşı mı verilir? Son 3 yılın (1095 günün) en az 600 gününde sigortalı çalışacaksın, işten çıkmadan önceki 120 günde kesintisiz çalışacaksın, ayrıca işten “keyfi” nedenle çıkmayacaksın, işveren de seni haklı nedenle çıkarmamış olacak. Kabaca böyle tarif edebiliriz işsizlik maaşına hak kazanma şartlarını. Ha bir de işsiz kaldıktan sonra en geç 1 ayda İŞKUR’a başvurup ben yeni iş aramaya hazırım diyeceksin.

İşsiz kalmadan önceki 3 yılda 600 gün çalışana 6 ay, 900 gün çalışana 8 ay, 1080 gün ve daha fazla çalışana 10 ay işsizlik maaşı ödeniyor. Diyelim ki 20 yıl yani 240 ay aralıksız çalışıp işsiz kaldınız; en fazla 10 ay işsizlik maaşı alabilirsiniz.

Alacağınız işsizlik maaşı ise son 4 aylık brüt kazancınıza göre belirlenen aylık gelirinizin %40’ı kadar. Asgari ücretle çalışan için 13.111,79 TL yani. (2026 yılı için) Benim brüt maaşım 500.000,00 TL, bu durumda bana işsizlik maaşım 200.000,00 TL mi diye soran olursa cevabım hayır. Çünkü bizi yönetenler işsizlik maaşına tavan koymuşlar ve brüt asgari ücretin %80’ini geçemez demişler. Yani bir işçinin alabileceği en yüksek işsizlik maaşı 26.223,44 TL. (2026 için)

Emekli olduğu için işsiz kalanlar işsizlik maaşı alamıyor

İşsizlik maaşı alabilmek için işsiz kalma sebebiniz de önemli. Emekli olduğu için işsiz kalanlar işsizlik maaşı alamıyor. Bunda yadırganacak bir şey yok. İşsiz kalsa da emekli maaşı almaya başlıyor.

1999 yılında kanunu kaleme alanlar kabaca şöyle düşünmüşler. Eğer işveren keyfi nedenle işçiyi işten çıkarırsa işsizlik maaşı verelim. İşçi haksızlığa uğradığı için işten çıkarsa işsizlik maaşı verelim. Ama işveren işçiyi kabahati nedeniyle işten çıkarırsa veya işçi “haklı” bir neden göstermeden işten çıkarsa işsizlik maaşı vermeyelim.

Bir başka deyişle işçi kıdem veya ihbar tazminatına hak kazanacak şekilde işini kaybederse işsizlik maaşı alsın. Aksi takdirde almasın. (İşçinin hangi hallerde işsizlik maaşı alabileceğini gösteren derli toplu bir tablo için tıklayın.)

Kabaca mantık bu olmasına rağmen evlendiği için işten çıkmak isteyen kadına işsizlik maaşı vermeyi unutmuşlar.

"Evlenen kadına, evlendiği için işten çıkarsa işsizlik maaşı ödemiyoruz"

Gelin bu konuyu gerçek bir hikaye üzerinden anlamaya çalışalım.

Burcu Alagöz, 2016 yılında bir şirketin işlettiği konfeksiyon mağazasında satış elemanı olarak çalışmaya başlar. Hem haklarını bilmediği için hem de hakkını bilip de arayanlar işsiz kaldığı için 14 ay boyunca sigortasız çalışır. Aralık 2016’da işe başlamışken sigorta girişi Şubat 2018’dir.

Nisan 2025’de evlenir, 30 Temmuz 2025’te ise evlilik nedeniyle iş sözleşmesini fesheder. Ne de olsa memleketin Cumhurbaşkanı 2025 yılını Aile Yılı ilan etmiştir. Memleketin bir anayasası, İş Kanunu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile bir de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı vardır.

İş Kanunu uyarınca evlilik nedeniyle iş sözleşmesini fesheden işçiye kıdem tazminatı ödenmesi zorunludur. İşveren Burcu Alagöz’e hak ettiği kıdem tazminatının yarısını teklif eder, “mahkemelik olursa davanın yıllarca süreceğini, parasının pul olacağını da” söyler. Siz alacağınızın yarısına razı gelir misiniz? Burcu Alagöz de kabul etmez bu teklifi. Yani aile yılında evlenen, evlenip çocuk yapmak istediği için işinden ayrılan Burcu Alagöz kıdem tazminatını alamamıştır.

10 Ekim 2025’te “adli yardım istemiyle” kıdem tazminatı ve diğer alacakları için dava açar. İşsizim, yeni evlendim, kıdem tazminatımı alamadım, hiç olmazsa mahkeme harcını, posta ve bilirkişi masraflarını “sosyal devlet” olan Türkiye Cumhuriyeti Devleti Hazinesi karşılasın der. İşsiz olduğunu, üzerine kayıtlı gayrimenkul (ev, arsa vs) veya menkulü (otomobil vs) olmadığını ispatlamasına rağmen, davaya bakan mahkeme, “…6100 sayılı HMK nun 334. Maddesi gereği yasal koşullar oluşmadığından ve HMK 336. Maddesi gereği ilgili belgeler bulunmadığından davacının ADLİ YARDIM TALEBİNİN REDDİNE…” der geçer. Hani belgenin eksik olduğunu, hangi koşulun gerçekleşmediğini söylemez. Bilmeyenler için yazayım. Mahkemeler UYAP üzerinden davacının çalışıp çalışmadığını, üzerine kayıtlı taşınır ve taşınmazları, hangi bankada hesabı olduğunu görüyor zaten. Tek yapacağı tespit edeceği bankalara yazı yazıp mahkemenin tercihine göre 3-6 aylık hesap özetini istemek.

10 Ekim 2025’te açılan davanın ilk duruşması 26 Şubat 2026’da yapılır, tanıkların dinleneceği ikinci duruşması ise 30 Haziran 2026 gününe bırakılır. Mahkemenin hatasını yazdık, sevabını da yazalım. İşveren davayı uzatmak için yurtdışında yaşayan birini tanık gösterir, mahkeme bu taktiği şimdilik boşa düşürür ve yurt dışındaki tanığa davetiye çıkarmaz.

İşsiz kalan Burcu Alagöz işten çıkar çıkmaz İŞKUR’a da başvurur e devlet üzerinden. En azından işsizlik maaşı alayım der. Jet hızıyla cevap verir İŞKUR, evlenen kadına, evlendiği için işten çıkarsa işsizlik maaşı ödemiyoruz diye.

Hani 2025 Aile Yılıydı? Hani Türkiye Cumhuriyeti Devleti evliği ve çocuk doğurmayı teşvik ediyordu?

Bir umut Ombudsman’a yani Türkiye Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurdu Burcu Alagöz. Ombudsman haklısın, 2025 Aile Yılı ama burası da Türkiye dedi. İŞKUR haklı, kanun var kanun, 2025 yılı Aile Yılı da olsa işsizlik maaşı alamazsın, Ombudsman olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, “Aile Yardımı Sigortası sigorta kolunun getirmesi için” gerekli çalışmaları yap derim olur biter diyerek dosyayı kapatır.

Anayasası, İş Kanunu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile bir de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı olan bir ülkede kimse Burcu Alagöz’ün sigortasız çalıştırılmasını, evlenmek için işten ayrılmasına rağmen kıdem tazminatı alamamasını, aile yılında evlenmesine rağmen işsizlik maaşı alamamasını dert etmez. AK Partili Cumhur İttifakı'nda işçiysen bunları dert etmek, harcını ödeyerek davasını açmak da işçiliğin bir parçası.

Bir sendika başkanı çıkıp işverenleri eleştirdiğinde hemen harekete geçen savcılar işçi ücretini alamadığında, kıdem tazminatını alamadığında, sigortasız çalıştırıldığında harekete geçmiyor. Hadi savcılığı anladım. Memleketin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı neden harekete geçmez?

Davacının aptalı derdini mübaşire anlatırmış. Aptallığımızdan değil de AK Partili Cumhur İttifakından umudumuzu kestiğimizden biz de derdiğimizi CHP’ye anlatalım.

Ey CHP, olur da ilk seçimlerde Türkiye’yi yönetme görevi sana verilirse: evlenen erkeklere de kıdem tazminatı alma hakkı ver, evlendiği için işsiz kalan kadına ve erkeğe işsizlik maaşı öde, hatta işçinin işsiz kalma sebebi ne olursa olsun işçiye işsizlik maaşı öde, işsizlik maaşı tavanını arttır, kıdem ve ihbar tazminatını, ücretini almak için dava açmak zorunda kalan işçinin kıdem tazminatını ve ücretini %50 zamlı hesapla, geç ödenen kıdem tazminatı ve ücret için işleyecek faizi TCMB’nin ilan ettiği kredi kartı işlemlerinde uygulanacak azami faiz oranları ile eşitle. Vergisini, sigorta primini düzenli ödeyen işverenleri koruyup kolluyorsun ya; işçisine adil davranan işvereni de ödüllendir, işçisine kötü davranan işverene ne teşvik ver ne de sigorta, vergi indirimi. SGK ve Çalışma Bakanlığını sahaya gönder denetleme yapsınlar, iş davalarını azaltsınlar…