Uzayda yaşam arayışı, yenilenebilir enerjide dev atılımlar, yepyeni bir şehircilik anlayışı, iklim dostu yeni teknolojiler, yapay zekada yeni atılımlar... İşte 2021’de Türkiye’de hiç konuşulmayan buluşlar
2021, ufak bir azınlığı dışarıda bırakırsak, dünyanın geneli açısından zor bir yıldı. Pandemi, ölümler, ekonomik kriz gelecek öngörüsünü de umudunu da köreltti. Avrupa’nın yaz aylarında girdiği doğal gaz dar boğazı, petrol fiyatlarında öngörülemezlik, tüketici ve üreticilerin birbirilerine yaklaşımı yalnızca enerji sistemini değil, bir bütün olarak kapitalist dinamiklerin şekil verdiği enerji-piyasa ekonomisi ilişkisini sorgulattı. Türkiye’deyse küresel enerji piyasasında yaşanan çalkantı, ekonomideki kriz ve istikrarsızlık nedeniyle çifte etki yarattı.
Nasıl Ahmet Kaya’yı kahrından kalbi öldürdüyse, Aysel Tuğluk’un hafızası da unutmak için kendi kendini siliyor. İnancı yüzünden idam edilen Hallac- ı Mansur’un dediği gibi "Cehennem acı çektiğimiz yer değildir, acı çektiğimizi kimsenin duymadığı yerdir." Aysel’i orada unutup cehennemine odun taşımayalım.
Şili’de sol muhalif blok Aprebue Dignidad’ın parçası olan Geniş Cephe’nin adayı olarak girdiği seçimlerde faşizan rakibi Antonio Kast’ı, 12 puan farkla geçerek seçilen Gabriel Boric bütün dünyada ilgi çekti. Yalnızca Şili’de değil, Orta ve Latin Amerika’nın Honduras, Nikaragua gibi diğer ülkelerinde de solun iktidara gelmesi/iktidarda bulunması, Brezilya’da Lula’nın tekrar seçilme ihtimali, 2000’lerde çokça tartışılan “Pembe Dalga”nın geri geldiği yorumlarına neden oldu. Türkiye’de ise biz şu anda, maalesef bu noktanın bile çok uzağında bulunuyoruz. Bu gidişle Türkiye’de muhalefet Latin Amerika’da 20 yıl sonra geri dönen ikinci “Pembe Dalga”yı da uzaktan seyredecek.
Batılı gazeteleri yöneten pek çok koçyiğit, necip Türk basınındaki gazino ilanı gibi cafcaflı künyelerden habersiz bu dünyadan gelip geçti. Bunlardan biri de Van Anda’ydı. Tam adıyla Carr Vattal Van Anda. New York Times gazetesini 1904 ile 1932 yılları arasında “yönetici editör” gibi basit bir ünvanla çekip çeviren, tirajını 24 kat, gelirlerini 7 kat artıran gazeteci.
ABD için Yunanistan Rusya’nın Akdeniz’e, Çin’in ise her yere girmeye çalıştığı küresel ortamda kritik bir yere sahip oldu. ABD’nin Girit üzerinden Akdeniz’de daha rahat hareket edeceği, Dedeağaç üzerinden Balkanlar ve Karadeniz’e ulaşabileceği ideal bir coğrafi imkan sağladı.
Nebati hem “Ben Nureddin Nebatiyim. Nureddin Nebati gibi konuşmak zorundayım. Nureddin Nebati gibi yaşamak zorundayım. Nureddin Nebati gibi davranmak zorundayım” diyordu; hem de “Tayyip Erdoğan’a rağmen asla bir şey yapmam! Bunu da net söylüyorum. Herkes bilsin” diye ekliyordu. Bakalım sen, sevgili okuyucu, bu sistemde bakan olarak ayakta kalabilir misin? Aşağıdaki testi çözersen, göreceksin.
Konuşulan her konu bir yerde dine bağlanıyor ve buna itiraz edenler hemen dinsizlik ve vatan hainliğiyle itham ediliyor. Meseleye iktisat politikalarıyla değil eğilip bükülmüş teolojik hamasi nutuklarla cevap veriliyor.
Hepsi alıcının kimyasal işlemini gerektiren üç farklı kokain kaçakçılığı vakası, rotası Ambarlı limanı olan üç sevkiyat, Adalet Bakanlığı, polis ve gümrükler üzerinden Kolombiya ile yapılan beş farklı temas var. Fakat hala 4.9 ton kokainin alıcısına ilişkin kamuoyuna açıklanan bir soruşturma yok. Bu bilgi için belki de doğru adres Kolombiya polisi ya da Narkotik Daire Başkanlığı değil 12 Temmuz 2020’de kömür içine yedirilmiş kokainin alıcısını bilen Gümrükler Genel Müdürlüğü.
Merkez Bankası 16 Aralık Perşembe günü yıl sonu faiz kararını açıklayacak. Karar öncesinde piyasaya stres hakim. Haftaya 13.89’dan başlayan dolar kuru 14 psikolojik barajını aştı ve 15’e doğru ilerliyor. Mercek’te bu hafta geçtiğimiz ay açıklanan faiz kararından (18 Kasım’dan) bu yana Türkiye ekonomisinde neler yaşandığına bakacağız.
Strazburg Millî Görüş Derneği, Eyüp Sultan camisinin inşasını durdurmak zorunda kaldı ve ilk defa belediyeden maddi destek talep etti. Yeşillerin yönettiği belediye de eşitlik ilkesi çerçevesinde bu talebi kabul etti ve 2,5 milyon Euro vermeyi kararlaştırdı. Ancak Strazburg için normal olan bu karar Fransa’da büyük bir şaşkınlıkla karşılandı ve deyim yerindeyse bir skandal olarak algılandı.
Amerikan toplumunda genel olarak Biden’dan duyulan bir memnuniyetsizlik, bir hayal kırıklığı havası yayıldı. Bunun nedenleri arasında üç konu öne çıkıyor. Yükselen enflasyon ve Amerikan halkının olmazsa olmazı, benzin fiyatlarının yüksekliği, tedarik zincirlerindeki sorunlar ve Afganistan’dan çekilme sürecindeki beceriksizlikler. Yeni mutasyonlar sonucu pandeminin bir türlü kontrol altına alınamaması da Biden’in imajını etkiledi.
Özgür düşüncenin serbest olduğu; girişim hürriyetini destekleyen; Biontech’de olduğu gibi yeni pazarlar ve kalkınma imkanları sağlayacak inovatif fikirleri destekleyen; fakirliğe ve otoriterliğe değil, insana ve akla yatırım yapan bir Türkiye…
1990’lardan günümüze kadarki Fransız laikliğine “defansif laiklik” ismini verebiliriz. Kurumsal laiklik bu dönemde darbe aldı zira defansif laiklik Devlet kurumlarının (eğitim, asayiş, finans, dış politika…) din meselesini dikkate almasını gerektirdi.
Rusya ile Hindistan ilişkileri tarihi dinamiklerle beslenen güçlü bir yapıya sahip. Bununla beraber ABD’nin Çin’i Asya Pasifik’te geriletmek için müttefiklerinin yanı sıra resme Hindistan’ı dahil etmesi Moskova tarafından dikkatle izleniyor. 2021’de Sergey Lavrov’un da Hindistan’a gittiği, Putin ile Modi’nin sık sık görüştüğü dikkate alındığında bu durum daha netleşiyor. Ancak Putin’in heybesinde yalnızca kaygı yok, aynı zamanda enerjiden, Afganistan’a oradan Rusya’nın uzak doğusuna uzanan bir yatırım çekme gayreti de var.
İlk basına yansıyan “telefonunu çıkar” hadisesi AKP Genel Başkan Yardımcısı Mahir Ünal’ın seçim gezisinde akıllı telefonu olan çiftçiye "Cebindeki telefonu çıkar, kaça aldın?" demesiyle başladı. Bu olaydan sonra durum belirli bir yaşın üzerindeki AK Parti seçmeni (dayılar diye tabir ettiğimiz) için masaya ‘şaak’ diye atılan çifte okey gibi bir şey oldu.
ABD’nin küresel stratejisi halen oluşum sürecinde ve Ortadoğu’nun yeri tam olarak belirlenmiş ve nihayete ermiş değil. Çin küresel, Rusya ise bölgesel (Karadeniz ve Doğu Akdeniz havzasında) rakip/tehdit olarak görülüyor. ABD stratejisiyle ilgili en somut tespit bu. Ortadoğu siyasetine dair de ABD yeni Biden yönetimi altında, küresel bağlamı göz önüne alarak yeni bir politika geliştirmeye çalışıyor.
Varlık sebebini inkar eden bir kurum SGK… Varlık sebebinden o kadar uzaklaştırıldı ki, 2017 yılında çıkan bir kanunla işten çıkmış bir işçinin işvereni SGK’ya şikayet etmesi dahi yasaklandı…
Merkez Bankası'nın müdahalesi kısa süreli bir düşüşe neden olsa da kur hızla eski yerine dönüyor, üstelik eldeki rezervden olunuyor.
To wake (uyanmak) fiilinin geçmiş zaman ortacı şekli wok. “Uyanık olmak” gibi bir anlam taşıyor. Söz konusu uyanıklık ABD toplumundaki eşitsizliklere, ezilen azınlıkların durumuna, toplum ve devletteki yapısal ayrımcılığa ve ırkçılığa karşı gözleri yummamak, üç maymunu oynamamak olarak algılanabilir.
Hem ekonomi uzmanları hem piyasa göstergeleri Türkiye ekonomisi açısından güneşli günlerin uzak olduğunu gösteriyor. Aralık’ta Merkez Bankası’nın faiz indirimine gideceğine kesin gözüyle bakılıyor, buysa Türkiye’nin hem kur hem enflasyon açısından yakıcı sonuçlar demek.
Bunun birikmiş ve yapısal sıkıntılar içinde bulunan ve çöküşe geçen Türkiye ekonomisini tek başına kurtaracak bir hamle olmadığı ortada. Siyasal ve stratejik açıdan bakıldığında ise BAE’nin şimdiye dek kurduğu ilişkiler ağını Türkiye için yeni baştan dizayn etme ihtimali yok. Buradan geri dönüş olmayacak.
Sayın Kılıçdaroğlu, sonda söyleyeceğimi baştan söyleyeyim: Bolu Belediye Başkanınız Tanju Özcan’ı hemen partinizden atın. Bu uzun uzadıya helalleşmeden daha az “zahmetli ve pratik çözüm” olacaktır. Çünkü partiniz içindeki önemli bir faşizan damarı temsil ediyor kendisi. Daha geçen seçimlerde belediye başkanı seçilmiş biri değil, partinizde 4 dönem milletvekili olarak görev yapmış bir siyasetçi. Bugün helalleşme çağrısı yaptığınız olayların tarafı olduğu da tüm açıklamalarında ayan beyan ortada.
Moldova krizi, aslında Gazprom’un borçlar konusunda ne kadar hassas olduğunu ve gerektiğinde gazı kesebileceğini gösteriyor. Türkiye de Gazprom’un en önemli müşterilerinden, özel sektörün Gazprom’a borçlarını ödememesinin iki ülke arasında tatsızlık yarattığı sır değil. Şimdi dolar kuru her gün tırmanırken, Türkiye’nin Gazprom’a olan borç ödemelerini öncelemesi ve aksatmaması şart, yoksa kış aylarında gazsız kalabiliriz. Bir anlamda Gazprom Moldova’ya söyledi, ama Türkiye de üzerine alınabilir.
25 Kasım 2020. Geçen yıl Maradona’nın hayata gözlerini yumduğu tarih. Maradona hep tartışılacak. Bir büyük yetenek nasıl kendisine bu kadar ihanet edebildi? İhanet etmese ne olurdu? İhanet etmesinin sebepleri nelerdi? Ya da ihanet bir çözüm müydü?
Oğluma, bu gidişle ilk randevuda izin istemeden yanındaki genç kızın elini tutamayacaksın dediğimde bana: “Bir, genç kız olacağını nereden biliyorsun? İki, bu sayede milyonlarca kadın şiddet görmekten kurtulacaksa varsın tutamayayım” demişti.
Karadeniz ve Doğu Avrupa üzerindeki çekişmenin yoğunlaşması, Ukrayna’dan sonra en çok Türkiye’yi etkileyecek çünkü Türkiye dışındaki bütün ülkelerin pozisyonları açık. Türkiye’nin Rusya ve ABD arasında kurmaya çalıştığı denge, krizin yoğunlaşmasıyla birlikte sürdürülemez hale gelecek.
Rusya ile Ukrayna arasındaki nahoş ilişkiler, ABD’den gelen raporlarla yeni bir düzeye taşınıyor. ABD, istihbarat servisinden gelen raporlar çerçevesinde Avrupalı müttefiklerine “Rusya Ukrayna sınırını geçebilir” uyarısında bulundu. Basına açıklama yapan ABD yetkilileri işgal iddiasına sahip çıktı ve bunun birkaç hafta içinde gerçekleşebileceğini söyledi. Kremlin bu iddiaları ABD histeri olarak ele alırken işgal hazırlıkları iddialarını reddetti. Gerçekten Rusya Ukrayna işgal edebilir mi? ABD bu iddiayı neden ortaya attı? Rusya’nın buna cevabı ne? Mühdan Sağlam, benzer sorular ışığında bu hafta merceği Rusya-Ukrayna ilişkilerine tutuyor.
Bu tip fantastik rejimlerde tek geri adım dahi iktidarın sonu olur. İnsanlar bir kere geri adım attırdıklarını anladıklarında onları artık hiçbir güç durduramaz. O lezzet insan evladının diline, başarısı zihnine değdiğinde artık geri dönüş yoktur.
Zemmour yeni bir siyasal figür olarak zamanında Jean Marie Le Pen’in utanarak kullandığı söylemi daha açık daha da bağırarak şok formüllerle komplekssiz söylemeye başladı ve Fransa’nın “kurtarıcı” adayı haline geldi. Yarınki senaryoyu yazmak kolay değil. Eğer Marine Le Pen Cumhurbaşkanı adayı olur ve Eric Zemmour bu adaylığı desteklerse, 2022’de Fransa’nın ayın karanlık yüzünü görmesi işten bile değil.
Polonya, Litvanya ve içine Almanya ile Avrupa Birliği’nin de dahil olduğu Belarus sığınmacı krizi bir sığınmacı sorunu olmanın ötesinde anlam taşıyor. Bir süredir, insanların acı ve çaresizliğinin tekrar küresel siyasetin aracına çevrilmesinin bir diğer örneğini yaşıyoruz.
ABD'nin "Demokrasi Zirvesi"ne, sızdırılan listeye göre Freedom House’un “Özgürlük” puanlamasında çok gerilerde olan Pakistan çağrılırken, daha üst sırada olan Macaristan çağrılmamış. Türkiye Macaristan ile birlikte liste dışında kalan iki NATO üyesi. ABD, Türkiye ve Macaristan’a bu şekilde bir mesaj vermiş oluyor. Yoksa, her iki ülkenin de, her şeye rağmen davetli listesinde yer alan Angola’dan daha iyi durumda olduğunu Amerikalı yetkililer de biliyor olmalı.
Bielsa, Leeds United’ın başına geldiğinde bir işçinin maç bileti alması için kaç saat çalışması gerektiğini futbolcularına hesaplatmıştır. Minimum 3 saat olduğu ortaya çıkınca, oyuncularına ilk antrenmanda 3 saat boyunca tesislerde çöp toplatıp, çevre temizliği yaptırmıştır.
12 Eylül öncesinin atmosferi, Tamer’in tabiriyle, “Türkiye toplumunun kendi kaderine sahip çıkma yönünde gösterdiği en ciddi irade” idi. O da o yıllardaki iradesini çok seviyordu.
Adamla dün bir konu üzerinde hararetli tartışma yapıyorduk, şimdi oturmuş onun hakkında veda yazısı yazıyorum… Nerden baksan saçmalık. O’na bu yakışırdı zaten. Süreyya Tamer Kozaklı.
Beklenti ekonomisinin enerjisi “güven” den gelir. Güven varsa yatırım vardır, güven varsa para cüzdana, kredi kartı pos makinesine daha yakındır. Bu hafta tüketicilerin ekonomiye güveni nasıl ölçülüyor ve bu güven meselesini etkileyen diğer ekonomi değişkenlerine göz atacağız.
Türkiye’nin içinden geçtiği ekonomik ve siyasal koşullar artık hareket alanını daha da daralttı. İster Biden ile görüşme olsun, isterse çok konuşulan olası Suriye operasyonu olsun bunların Erdoğan’ın popülaritesini, zemin kaybını durdurma olasılığı kalmadı artık.
Çocuklar da birer birey ve oturarak seyahat etmek, tıpkı yetişkinlerin olduğu kadar oturarak seyahat edebilecek yaştaki her çocuğun hakkı. Üstelik bu da yeterli değil: Çocuklar toplu taşıma araçlarında yetişkinlere göre öncelikli olmalı.
Jose Mourinho, Jorge Jesus ve Andre Villas-Boas'ın kıtalar arası şampiyonlukları kazanmasına, Nuno Espirito Santo'nun Wolves’daki başarılarından sonra Tottenham’ın başına geçmesine, Fernando Santos'un Yunanistan ve Portekiz'de mucizeler gerçekleştirmesine neden olan faktörler neler olabilir?
İstanbul Oto Center’da bu işi yapan 4-5 galerici sektörü elinde tutuyor. Plaka fiyatlarından yevmiyelere, ticari taksiye girecek otomobillerin çalışmaya hazır haldeki fiyatlarından, taksiden çıkan otomobillerin satışına fiyatları galericiler belirliyor. Plakasını galeriye kiraya veren bir kişi aracının nerde kim tarafından kullanıldığını bilmiyor. Tesadüfen kendi aracına binip para bile verebilir.
Türkiye'de iş kazaları, iş cinayetleri davaları uzadıkça uzuyor. Türkiye’yi yönetenler, zenginler, yani işverenler bilerek bu karmaşık sistemi basitleştirmiyor. Dava sürecini kısaltmıyor. Sosyal Güvenlik Kurumu görevini layıkıyla yapmıyor. “En şanslı işçi” hakkını 5-6 yıldan önce alamıyor, birçoğu davayı kazanmasına rağmen tazminatları tahsil edemiyor. Ölen ise öldüğüyle kalıyor…
Para Politikası Kurulu, kritik faiz toplantısını bugün yapacak. Artık şakası yapılan, uğruna komik videolar çekilen, “yuvarlak hesap 1 dolar=10 TL”’nin nefesi ensemizde. Kim bilir bu vesile ile seçim sürecine katkı sunacak yabancı sermaye girişini umuyor, bir kez daha ihracatçıların yüzünü güldürerek ekonomik göstergelerin en azından bir kısmına katkı sağlamayı planlıyor olabilirler. O kadarını bilemiyorum, bir ihtimal onlar da bilmiyor.
Futbol globalleştikçe, kapitalizmin de etkisi ile takımlarımız kendilerini üst yapı takımları olarak görmeye başladılar. Alt yapılar hakir görülmeye başlandı. Evet, kapitalizm kolayı pompalamış olabilir, ama Avrupa’nın sermaye açısından ilk 10 büyük kulübü içinde olamayan kulüpler için akademiye yatırım yapmak büyük önem taşımaktadır.
Yoksulluğu üreten ve vatandaşı içine çeken şeytan üçgeninin köşelerinde işsizlik, güvencesizlik ve enflasyon var. Bu şeytan üçgenini kırmalı yoksullukla topyekün savaşmalıyız. Bu mücadelede etkin ve adil işleyen devlet kurumlarına çok ihtiyaç var.
Bugün sayıları 25 bin kadar olan Bim, ŞOK, A101 gibi marketler özellikle binlerce bakkal, kuruyemişçi, büfe veya benzeri küçük esnafın kapanmasına yol açarken, siyasiler bu perakendecilerin genelde muhafazakar olan patronajıyla can ciğer kuzu sarmasıydı.
Yalnızca bir diziydi ancak çok acayip bir şey oldu: Squid Game'de kullanılan telefon numarası gerçek çıktı. Numaranın gerçek sahibi bu ölümcül oyuna katılmak için günde 4 bin arama geldiğini açıkladı. Ülkenin cumhurbaşkanı ise numarayı satın alabilmek için para teklif etti. Belki de sizi arar…
Futbolda her şey strateji ile başlar. Ama bu stratejileri oluşturacak yönetim kadrolarının yetkinliğidir. Türkiye’de bir an önce futbol kulüplerine bir sezonda ikiden fazla teknik direktör değiştirmeme kısıtı getirilmelidir. Bir teknik direktör bir sezonda ikiden fazla kulüp çalıştırmamalıdır. Bu kuralı Brezilya federasyonu geçen yıl uygulamaya almıştır. Türkiye yurt dışına futbolcu ihraç ederken, acaba neden teknik direktör ihraç edemez?
Brexit’in, İngiltere içinde işgücü kıtlığına yol açacağı, bir salgın yaşanacağı ve de en basit ihtiyaç olarak görülen benzinin tedariğinin sağlanamayacağı görülebilir miydi?